[Επιφυλλίδες] Ανισόρροπες συμμετρίες

Μπορεί ο Πρωθυπουργός, μέσα στην απόγνωσή του, να το επικαλείται ως περίπου αυτοθυσιαστική ιστορική συμβολή της κυβέρνησής του, αλλά δεν παύει να αληθεύει. Και μάλιστα με τη μορφή μιας διαλεκτικής συμμετρίας. Οπως οι πεντάμηνες διαπραγματεύσεις με τους εταίρους και τους θεσμούς ανέδειξαν τις αξεπέραστες αντιφάσεις του κόμματός του, έτσι έφεραν στην επιφάνεια με τεκτονική βία το λανθάνον ρήγμα του ευρωπαϊκού οικοδομήματος.

Ο γαλλογερμανικός άξονας, στον οποίο στηρίχτηκε εξαρχής το ευρωπαϊκό εγχείρημα, ράγισε από τις δονήσεις της ελληνικής ιδιαιτερότητας, που σκαρφάλωσαν απότομα την κλίμακα Ρίχτερ με αυτουργό την αριστεροδεξιά κυβέρνηση. Από τη μια στέκει τώρα μια Γερμανία που με όπλο τον οικονομικό δυναμισμό της θέλει να επιβάλει το δόγμα της για τη φύση και τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Από την άλλη, μια Γαλλία που εξαιτίας της οικονομικής υστέρησής της απέναντι στον τραχύ γείτονά της αναζητεί συμμάχους επιστρατεύοντας την παραδοσιακή γαλλική δεξιοτεχνία στην άσκηση διπλωματίας.

Εχουμε, έτσι φαίνεται, κάτι σαν αναβίωση των μπλοκ που σχηματίστηκαν πριν από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και έθεσαν τους όρους της διεξαγωγής του. Από τη μια οι «κεντρικές δυνάμεις», με κυρίαρχη μια οικονομικά εκρηκτική, αλλά πολιτικά δύσκαμπτη και κοντόθωρη (όπως τότε) Γερμανία και μια σειρά δορυφόρους της, που ανήκαν πάντοτε στη γερμανική σφαίρα πολιτισμικής επιρροής, είτε ως εδάφη της Αυστροουγγαρίας είτε ως απολειφάδια της παλιάς χανσεατικής ένωσης. Από την άλλη, κράτη της ευρωπαϊκής περιφέρειας που τείνουν να συσπειρωθούν γύρω από τη Γαλλία, είτε λόγω της κεντρομόλου έλξης της είτε λόγω της άπωσης που ασκεί η Γερμανία, ενώ και άλλα κράτη σίγουρα δεν βλέπουν με καλό μάτι τον γερμανικό ηγεμονισμό. Ουσιαστικά η Γερμανία απομονώνεται πάλι πολιτικά και αποξενώνεται διανοητικά. Αν αυτό είναι κακό για την ίδια, είναι ακόμη χειρότερο για την ευρωπαϊκή ιδέα.

Εμείς εδώ δεν έχουμε την πολυτέλεια να σκεφτόμαστε τι προοπτικές ανοίγει αυτή η «ιστορική συμβολή» του Τσίπρα, για να σχεδιάσουμε ανάλογα τις επόμενες κινήσεις μας. Είμαστε αναγκασμένοι να ψηλαφούμε στο σκοτάδι και να ξεφυσάμε ανακουφισμένοι κάθε που ένα βηματάκι μας προς άγνωστη κατεύθυνση δεν μας πέταξε σε κάποιο βάραθρο. Φτάσαμε στο σημείο να επαινούμε ξαλαφρωμένοι τον Πρωθυπουργό επειδή συμφώνησε σε «προαπαιτούμενα» για τα οποία ο ίδιος δηλώνει (τρεις φορές στη συνέντευξή του της περασμένης Τρίτης) ότι τα θεωρεί λανθασμένα και αδιέξοδα. Τόση είναι η απελπισία μας ώστε γαντζωνόμαστε από το «ναι» του στη συμφωνία, πασκίζοντας να διώξουμε από το μυαλό μας προβληματισμούς για το τι συνεπάγεται το ότι δεν πιστεύει σε αυτή.

Θα ήταν ωστόσο άδικο να μην του αναγνωρίσουμε ευφυΐα, ταχυμάθεια και προσαρμοστικότητα. Ηταν π.χ. εντυπωσιακή η παραδοχή του (για πρώτη φορά) στη συνέντευξη της Τρίτης ότι καταστάσεις όπως οι πρόωρες συντάξεις ή μια επιστροφή στη δραχμή έχουν επιπτώσεις που αντιστρατεύονται κάθε έννοια αριστερής ιδεολογικής ταυτότητας. Είθε να συνεχίσει σε αυτό τον δρόμο. Είθε να αντιληφθεί ή, αν το έχει ήδη αντιληφθεί, να το διακηρύξει ότι η πραγματική τυραννία για τον ελληνικό λαό δεν είναι αυτή των ξένων δανειστών αλλά των ντόπιων κοτζαμπάσικων λόμπι και συντεχνιών που λυμαίνονται τη χώρα και ότι η πραγματική εθνική ταπείνωσή μας είναι ο εξαναγκασμός μας σε μεταρρυθμίσεις που θα έπρεπε να είχαμε κάνει μόνοι μας πριν από δεκαετίες, για να έχουμε ένα λειτουργικό και κοινωνικά δίκαιο κράτος.

Μακάρι να μετατρέψει, με μια φυγή προς τα εμπρός, τα μειονεκτήματα της συμφωνίας σε πλεονεκτήματα, όχι απλώς αξιοποιώντας τα θετικά προαπαιτούμενά της αλλά υπερθεματίζοντας σε αυτά. Η πραγματική ιστορική συμβολή του, ως αριστερού ριζοσπάστη πολιτικού, θα ήταν το πέρασμα από το αυτονόητο της επανάστασης στην επανάσταση του αυτονόητου.

Επειτα θα μπορούμε επιτέλους να ασχοληθούμε και με την αλλαγή της Ευρώπης.