[Στερεότυπα] Το ηθικό πλεονέκτημα

Με συντηρητικούς γονείς που επέτρεπαν την ελευθερία ως αποτέλεσμα καλλιέργειας και υπευθυνότητας, επέλεξα, τα χρόνια της Μεταπολίτευσης, νεαρός έφηβος, να κινηθώ πολιτικά στον χώρο της λεγόμενης ανανεωτικής κομμουνιστικής Αριστεράς. Αναγνώστης του Παστερνάκ και του Σολζενίτσιν (μόλις είχε κυκλοφορήσει το υπόδειγμα στρατοπεδικού μυθιστορήματος του τελευταίου «Μια ημέρα του Ιβάν Ντενίσοβιτς») δεν είχα καμία αμφιβολία για την αδικία και την ανελευθερία των καθεστώτων που ονομάζαμε «υπαρκτό σοσιαλισμό». Οταν, αργότερα, οργανώθηκα στον Ρήγα Φεραίο, τη νεολαία του ΚΚΕ εσωτερικού, διαπίστωσα ότι τα ίδια πίστευαν και οι σύντροφοί μου.

Αλλά το ίδιο διάστημα, το κόμμα που οραματιζόταν τον σοσιαλισμό με δημοκρατία είχε σχέσεις με τη Ρουμανία – με το αυταρχικό καθεστώς Τσαουσέσκου. Το κόμμα, θυμάμαι, έστελνε υποτρόφους στο Βουκουρέστι, κυρίως παιδιά κομματικών, που μετέφεραν μια ατμόσφαιρα ζόφου. Θυμάμαι, επίσης, τις καταγγελίες που κυκλοφορούσαν για την κομματική εφημερίδα, η οποία τυπωνόταν σε δωρεάν χαρτί από τη Ρουμανία – είχα πάθει σοκ όταν η υποψία επιβεβαιώθηκε μέσω μιας επιστολής του (στελέχους, τότε) Κώστα Ζουράρι στο «Αντί», ο οποίος έθετε ζήτημα κομματικής ηθικής.

Λεπτομέρειες. Αναγκαίες συμμαχίες για να επιβιώσουμε σε ένα δύσκολο περιβάλλον, χωρίς πόρους, μας έλεγαν. Αλλά ενώ ξέραμε, συνεχίσαμε να στηρίζουμε, κάτι που μου ήταν αδιανόητο. Οπως αδιανόητο μου ήταν, πολύ αργότερα, όταν, στα έντυπα του ΚΚΕ εσωτερικού ΑΑ (μετέπειτα ΑΚΟΑ), στα 1990, μας είπαν πως αν θέλαμε μπορούσαμε να πάμε ταξίδι στη Βόρεια Κορέα του Κιμ, προσκαλεσμένοι του καθεστώτος. Προσωπικώς δεν πήγα – αλλά άλλοι πήγαν, κι ίσως να πέρασαν καλά.

Τα δύο παραπάνω περιστατικά με κλόνισαν σοβαρά ως προς το λεγόμενο ηθικό πλεονέκτημα, που στην περίπτωση της ανανεωτικής Αριστεράς ήταν διπλό: οι «εσωτερικάκηδες» εκτός του ότι ήμασταν θύματα του εκδικητικού μετεμφυλιακού κράτους της Δεξιάς ήμασταν και θύματα της επικράτησης του ΚΚΕ ως ηγετικής δύναμης στην κομμουνιστική Αριστερά. Διπλά περιθωριοποιημένοι. Και γι’ αυτό, θεωρούσαμε, ξεχωριστοί, συχνά με έναν τρόπο μεταφυσικό.

Αυτή η κομμουνιστική μεταφυσική μεταδόθηκε εύκολα, στην πορεία, στα σχήματα που διαδέχθηκαν το ΚΚΕ εσωτερικού. Από τον Συνασπισμό στον ΣΥΡΙΖΑ, υπήρχε πάντα η πίστη σε μια ηθική ανωτερότητα που επέτρεπε τα πάντα. Κάθε είδους ασυναρτησία. Μπορούσαν, π.χ., να δικάζουν τον Κλίντον στο Σύνταγμα, να δείχνουν ανοχή στη βία (εκτός από τη «βία της εξουσίας»), να διώχνουν την αντίθετη άποψη όπου τους παίρνει (στα πανεπιστήμια, π.χ., όπου το «χτίσιμο» των καθηγητών στα γραφεία τους ήταν κανόνας), να ισχυρίζονται ότι «νόμος είναι το δίκιο του εργάτη», να καταλαμβάνουν δρόμους, δημόσια κτίρια σαν να είναι ιδιοκτησία τους… Ολα τσάμπα.

Μέχρι και το δημοψήφισμα της περασμένης Κυριακής, όλα παρέμεναν τσάμπα για το κίνημα (άλλοι πλήρωναν), βαπτισμένα στη σάλτσα του ηθικού πλεονεκτήματος. Κι ύστερα, ξαφνικά, το πέπλο της μεταφυσικής αποσύρθηκε – και κάποιοι αντιλήφθηκαν την έρημο της πραγματικότητας. Χωρίς το ευρωπαϊκό δημοκρατικό πλαίσιο, ακόμα και η ασυναρτησία θα γίνει μια πολυτέλεια. Αλλά το ηθικό πλεονέκτημα ουδέποτε ήταν λόγος για τα κινήματα να περιφρονούν τις πολυτέλειες.