[Εισαγωγικά] Αναμνήσεις από την Αβάνα

ΤΟ 1996, σχετικά τότε νεαρός δημοσιογράφος στο «Βήμα της Κυριακής», βρέθηκα για τρεις εβδομάδες στην Κούβα. Ηταν ένας αποπνικτικός Αύγουστος σε μια Αβάνα εξαθλιωμένη από τη φτώχεια. Ηταν η περίοδος της μεγάλης κρίσης η οποία είχε προέλθει όταν ο Μπορίς Γέλτσιν, που αντιπαθούσε το επαναστατικό «τσα τσα τσα», είχε κόψει τις ρωσικές επιδοτήσεις στην κουβανική ζάχαρη. Οταν η Μόσχα έπαψε να την αγοράζει σε τιμές τριπλάσιες από τη διεθνή αγορά, η οικονομία της Κούβας κατέρρευσε και το καθεστώς Κάστρο κήρυξε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Ο αντιαμερικανισμός ήταν στο απόγειο, αλλά το δολάριο κυκλοφορούσε αβέρτα στο νησί πλάι στο πέσο. Σε μια κουβέντα ρώτησα έναν αξιωματούχο του καθεστώτος αν δεν ήταν μάταιη η αντιαμερικανική προπαγάνδα όταν το «πράσινο νόμισμα», το «greenback», ήταν παντού. Ηταν ξανθός, ισπανόφωνος και γαλανομάτης και με κοίταξε με ένα παγερό βλέμμα: «Κομπανιέρο, είσαι από την Ευρώπη και δεν καταλαβαίνεις» μου είπε. «Στην Ευρώπη το έθνος-κράτος έχει το νόμισμά του και ταυτίζεται με αυτό. Εσείς έχετε τη δραχμή, οι Γερμανοί το μάρκο, οι Γάλλοι το φράγκο. Εμάς εδώ δεν μας νοιάζει. Σκλάβοι σε ένα νησί ήμασταν πριν από την επανάσταση. Δεν μας νοιάζει τι νόμισμα έχουμε, δολάριο ή πέσο, αρκεί να έχουμε την εξουσία».

Ηταν ένα μάθημα. Ηταν επίσης ένα καθεστώς που ήξερε τι ήθελε και δεν είχε πρόβλημα να το πει «οφ δε ρέκορντ». Από τα ξημερώματα του περασμένου Σαββάτου, όταν η χώρα μπήκε στην τροχιά πρώτα του δημοψηφίσματος, μετά του κλεισίματος των τραπεζών και ύστερα της χρεοκοπίας, είναι προφανές ότι ο Αλέξης Τσίπρας και οι συν αυτώ κινούνται σε λογική διατήρησης της εξουσίας με κάθε κόστος. Ο Πρωθυπουργός εμφανίζεται προσηλωμένος στο ευρώ, ενώ η τροχιά που έχει επιλέξει και οι κινήσεις που κάνει οδηγούν στην έξοδο από την ευρωζώνη. Το «αρκεί να έχουμε την εξουσία» μάλλον θα εκδηλωθεί και από Δευτέρα, ανεξαρτήτως αποτελέσματος. Για το Οχι κάνει καμπάνια ο ΣΥΡΙΖΑ, ούτως ή άλλως, επιλέγοντας ακόμη και την αφισοκόλληση. Αλλά και στο Ναι, αν το αποτέλεσμα είναι οριακό, φαίνεται ότι η διατήρηση της εξουσίας θα είναι προτεραιότητα και θα καθοδηγήσει τους όποιους χειρισμούς. Το ερώτημα είναι – αν θέλουμε να είμαστε ακριβείς στην ανάλυσή μας – σε ποιον βαθμό η μισή Ελλάδα νιώθει ως σκλαβιά το ευρώ. Και αν ναι – ποιος φταίει για αυτό. Είναι κάτι που θα πρέπει να το εξετάσει σοβαρά όποιος θέλει να παραμείνει η χώρα στην ευρωζώνη από τις 6 Ιουλίου και μετά. Αν, φυσικά, προλάβει.

Το άλλο μάθημα από την Κούβα του 1996 έχει να κάνει με τη διατήρηση της εξουσίας με κάθε κόστος. Σε μια άλλη κουβέντα με έναν άλλο αξιωματούχο του καθεστώτος Κάστρο είχα ρωτήσει αν δεν τους απασχολούσε η εξαθλίωση του πληθυσμού και η γενικευμένη εκπόρνευση. «Σε κάθε μάχη», μου είπε, «κι εμείς δίνουμε μάχη επιβίωσης τώρα, ο στρατηγός αποφασίζει και δέχεται ότι κάποιοι στρατιώτες πρέπει να θυσιαστούν. Οσοι εκπορνεύονται στους δρόμους είναι οι μαχητές της επανάστασης που σκοτώνονται». Εγώ τον άκουσα. Η κουβανή διερμηνέας, που είχε δει τόσες συμπατριώτισσές της στο πεζοδρόμιο, πέταξε τα χαρτιά της, σηκώθηκε και βγήκε έξω.

Επειτα από πολλά χρόνια η Κούβα βρήκε τα ίσα – αν και όχι την ευμάρεια. Στην Ελλάδα πάλι αναρωτιέται κανείς αν στο μυαλό του Πρωθυπουργού και των συνεργατών του, οι συνταξιούχοι που λιώνουν στις κλειστές πόρτες των τραπεζών είναι και αυτοί μαχητές που θυσιάζονται για την επιβίωση του καθεστώτος ΣΥΡΙΖΑ, αν και αυτά δεν είναι τίποτε μπροστά σε αυτά που έχουν να περάσουν αν η χώρα βγει από το ευρώ. Οι αφίσες του ΣΥΡΙΖΑ εξισώνουν το Οχι με την αξιοπρέπεια, χωρίς να λένε ότι αξιοπρέπεια δεν υπάρχει στη φτώχεια και ότι η φτώχεια που θα επέλθει εκτός ευρωζώνης θα είναι πέραν και πάσης περιγραφής. Και βέβαια ένα δημοψήφισμα έξι ημερών που θέτει υπό κρίσιν μια συμφωνία που δεν υπάρχει υπό συνθήκες σύγχυσης δεν πληροί στοιχειωδώς τις απαιτήσεις μιας δημοκρατικής διαδικασίας. Φυσικά, στην Κούβα το είχαν λυμένο: δεν ψήφιζαν…