Μια ευρωπαϊκή τραγωδία

Στις 11 Ιουνίου, τα άψυχα σώματα 18 αφρικανών προσφύγων βρέθηκαν στη Σαχάρα. Είχαν πεθάνει μία εβδομάδα νωρίτερα – το πιθανότερο από αφυδάτωση. Βρέθηκαν σε μια αμμοθύελλα μεταξύ του Αρλίτ στη Νιγηρία και της Αλγερίας, έχασαν τον δρόμο τους και υπέκυψαν στη ζέστη και την έλλειψη νερού. Λίγες ημέρες αργότερα, βρέθηκαν στην έρημο οι σοροί άλλων 30 προσφύγων.

Αυτές οι ειδήσεις δεν έφθασαν στα ευρωπαϊκά πρωτοσέλιδα: η Γηραιά Ηπειρος είναι πολύ απασχοληµένη µε το να κατανοήσει το µέγεθος του κύµατος των προσφύγων που φθάνουν στις νότιες ακτές της ώστε να ασχοληθεί µε την τύχη 48 άτυχων Αφρικανών. Κανείς στην Ευρώπη δεν θα διαβάσει τις ιστορίες τους. Αυτή η τραγωδία θα παραµείνει αφρικανική. Η άλλη τραγωδία όµως, το δράµα των εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων που ρισκάρουν τη ζωή τους για να διασχίσουν τη Μεσόγειο, έχει γίνει πλέον ευρωπαϊκή ιστορία. Και ενώ ξεδιπλώνεται µπροστά στα µάτια µας, δεν έχουµε ιδέα τι να κάνουµε.

Δεν είναι ότι δεν το βλέπαµε να έρχεται. Πριν από έναν χρόνο, ο ύπατος αρµοστής του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες δηµοσιοποίησε σοκαριστικά στοιχεία: στο τέλος του 2013, στον πλανήτη µας υπήρχαν 51,2 εκατοµµύρια εκτοπισµένοι άνθρωποι – έξι εκατοµµύρια περισσότερο από τον προηγούµενο χρόνο. Την περασµένη εβδοµάδα ο αντίστοιχος αριθµός για το 2014 είχε ανέλθει στα 59,5 εκατοµµύρια. Αυτό είναι πραγµατικά ιστορικό: ποτέ από το τέλος του Β’ Παγκοσµίου Πολέµου δεν είχαν ξεριζωθεί τόσοι άνθρωποι ενάντια στη θέλησή τους.

Κι όµως, τα στοιχεία του 2013 πέρασαν σχεδόν απαρατήρητα. Ενας µεγάλος αριθµός προσφύγων από µέρη τόσο µακρινά όσο το Αφγανιστάν έφθασε στην ΕΕ διά µέσου της Τουρκίας, στην Ελλάδα και τη Βουλγαρία. Κι έτσι υψώσαµε τοίχους και σφραγίσαµε τα σύνορα. Την άνοιξη όλα άλλαξαν. Οι πρόσφυγες άρχισαν να περνούν µέσω της θάλασσας. Μπροστά στην έλλειψη ευρωπαϊκής αλληλεγγύης, η Ιταλία έβαλε τέλος στην επιχείρηση διάσωσης προσφύγων τον Δεκέµβριο. Ξαφνικά, η ανθρώπινη τραγωδία έγινε ορατή σε όλους τους Ευρωπαίους: σαπιοκάραβα βούλιαζαν κάθε µέρα, οι πρόσφυγες πνίγονταν κατά χιλιάδες. Μέχρι αυτήν τη στιγµή, φέτος, τουλάχιστον 1.868 άτοµα έχουν χάσει τη ζωή τους στη Μεσόγειο, σε σύγκριση µε 448 την ίδια περίοδο πέρυσι. Και τώρα τι; Η ελληνική Λέσβος και η ιταλική Λαµπεντούζα είναι γεµάτες πρόσφυγες που θέλουν να πάνε βόρεια, αλλά κανείς δεν τους θέλει εκεί.

Η Γηραιά Ηπειρος αποτελεί αυτήν τη στιγμή τον κύριο προορισμό των προσφύγων. Πέρυσι, 626.000 άτομα ζήτησαν άσυλο στην Ευρώπη, αύξηση 45% σε σύγκριση με το 2013 – και δεν μιλάμε για όσους δεν έχουν καταγραφεί. Αυτά τα κύματα προκαλούν άνοδο των λαϊκιστικών και ξενοφοβικών κομμάτων σε όλη την ήπειρο. Αντιμέτωπη με αυτή την κρίση που διογκώνεται διαρκώς, η Ευρωπαϊκή Ενωση αντιδρά όπως συνήθως: αργά και προβληματικά λόγω της έλλειψης μιας κοινής πολιτικής για τη μετανάστευση και την παροχή ασύλου. Κάποιες από τις προτάσεις της Κομισιόν αποτελούν θετικά βήματα, όμως το μεγαλύτερο μέρος είναι προσηλωμένο στο να εμποδιστούν οι πρόσφυγες να έρθουν στην ΕΕ. Αυτό το τεράστιο κύμα δεν μπορεί να εμποδιστεί έτσι. Οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και την Αφρική και η αύξηση του πληθυσμού στη Μαύρη Ηπειρο δείχνουν ότι θα συνεχιστεί για πολλά χρόνια. Οι λύσεις υπάρχουν, αλλά χρειάζονται κουράγιο και μακροπρόθεσμο όραμα.

Η Σιλβί Καουφμάν είναι πρώην διευθύντρια της γαλλικής
εφημερίδας «Λε Μοντ»