[Επιφυλλίδες] Περηφάνια και εγκατάλειψη

Ανησυχούν και φοβούνται περισσότερο από ό,τι δύο μήνες πριν. Ελπίζουν λιγότερο. Αλλά έχουν περισσότερη πίστη και είναι πιο περήφανοι. Ποιοι; Μα, ο ελληνικός λαός, αυτός ο φοβερός πολύποδας που όλοι επικαλούνται τη βούλησή του, αλλά κανένας δεν μπορεί να την εξιχνιάσει, αφού βλέπουμε μόνο μια αβέβαιη αντανάκλασή της στις διαθέσεις του που αλλάζουν από δημοσκόπηση σε δημοσκόπηση. Οπως τώρα, στην έρευνα που παρουσιάστηκε την περασμένη Κυριακή στο «Βήμα».

Πώς γίνεται να έχει κανείς πίστη χωρίς να ελπίζει; Είναι ένα λογικό ή ίσως μεταφυσικό πρόβλημα που υπερβαίνει το βεληνεκές του διανοητικού οπλισμού μου. Γι’ αυτό θα στραφώ σε κάτι πιο βατό που πατάει στο ολισθηρό μεν, αλλά ευκολότερα προσπελάσιμο έδαφος της εμπειρικής ψυχολογίας: την περηφάνια εν μέσω φόβου.

Γιατί άραγε οι ολοένα πιο φοβισμένοι Ελληνες αισθάνονται και πιο περήφανοι; Πολλοί θα το αποδώσουν στην αξιοπρεπή και γενναία στάση της καινούργιας κυβέρνησης κατά τη διαπραγμάτευση με τους «ξένους», όπως ονομάζει το λαϊκό θυμικό τους εταίρους μας.

Την εξήγηση αυτή την κάνει εύλογη το εύρημα ότι η πλειοψηφία των συμπολιτών μας θεωρεί σωστή τη διαπραγματευτική γραμμή του κυβερνητικού επιτελείου. Αφού εκφράσω τον θαυμασμό μου για την οξυδέρκεια του λαού μας, ο οποίος κατανόησε μια τακτική ανεξήγητη για έναν σωρό έμπειρους σχολιαστές και πολιτικούς, θα τολμήσω να διατυπώσω μια απορία: πώς μπορεί να είναι σωστή μια τακτική που αποδυναμώνει συνεχώς τη θέση σου (οικονομικοί δείκτες, ταμειακά διαθέσιμα, διεθνείς συμμαχίες); Αλλά δεν θα επιμείνω, γιατί ίσως η λαϊκή σοφία βλέπει το πραγματικό διαπραγματευτικό ατού της χώρας μας στο ίδιο το brand name «Ελλάς», που οι Ευρωπαίοι δεν θα ήθελαν με τίποτα να χάσουν, έστω και στραπατσαρισμένο.

Η περηφάνια και η αξιοπρέπεια, σε συνδυασμό με την εκφρασμένη και εδώ θέση της συντριπτικής πλειονότητας των Ελλήνων υπέρ ενός έντιμου συμβιβασμού, υποδεικνύει και μια άλλη εξήγηση. Για να την εκθέσω παραστατικά, θα καταφύγω σε μια αναλογία: στην τακτική ορισμένων γυναικών (για να μη με γραπώσει η πανταχού παρούσα αστυνομία πολιτικής ορθότητας σπεύδω να διευκρινίσω ότι μιλάω για τακτική αλλοτινών εποχών πατριαρχικής λογοκρισίας της γυναικείας συμπεριφοράς). Υπήρχαν τότε γυναίκες που δεν τις άφηνε ασυγκίνητες η ερωτική πολιορκία τους από έναν συγκεκριμένο άνδρα, αλλά αντιστέκονταν σθεναρά για λόγους αξιοπρέπειας, περηφάνιας, για να δοκιμάσουν την αντοχή του ενδιαφέροντός του ή για να αυξήσουν το ύψος της προσφοράς του. Πότε πετύχαινε η τακτική αυτή, πότε η πολιορκία λυόταν προς απογοήτευση της πολιορκημένης. Ας ελπίσουμε (αν και είπαμε, οι ελπίδες λιγοστεύουν) ότι στην περίπτωσή μας θα συμβεί το πρώτο, όσο και αν πολλοί πιστεύουν ότι η ωραία Ελλάς δεν πολιορκείται από εραστές αλλά από βιαστές.Ενας άλλος λόγος περηφάνιας θα ήταν το ότι τους τελευταίους μήνες, μέρα μπαίνει μέρα βγαίνει, όλος ο κόσμος ασχολείται πάλι με την Ελλάδα. Πολλοί πολιτευτές παρακαλούν τους δημοσιογράφους να γράφουν γι’ αυτούς έστω και για να τους ξεμπροστιάσουν και πολλοί συγγραφείς πιέζουν τους λογοτεχνικούς κριτικούς να γράψουν για ένα βιβλίο τους, έστω και για να το κατεδαφίσουν. Σήμερα η φήμη μετράει περισσότερο από το πρόσημό της.

Υπάρχει ακόμη μία εξήγηση. Γι’ αυτή θα ανατρέξω σε ένα διήγημα του Ροΐδη, που μεταφέρει την εξής μαρτυρία. Ενας στρατιώτης στη Σικελία καταδικάστηκε σε θάνατο για φόνο αξιωματικού. Ο στρατιώτης ήταν πολύ λιπόψυχος και ο ιερέας της φυλακής, για να τον κάνει να βαδίσει αξιοπρεπώς στον θάνατο, τον έπεισε ότι την τελευταία στιγμή, μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα, θα έπαιρνε χάρη. Ετσι ο κατάδικος προχώρησε προς τον τόπο της εκτέλεσης περήφανος και γελαστός.

Που σημαίνει ότι – αλλά νομίζω ότι καταλάβατε.