[Στιγμές] Αέρας ανθρωπιάς

Οι φυλακές Χάλντεν βρίσκονται στη Νορβηγία, κοντά στα σύνορα με τη Σουηδία, σε μια περιοχή όπου ένα στενό φιορδ φυλάσσεται από ένα κάστρο του 17ου αιώνα. Στην περιοχή τίποτα δεν μαρτυρεί ότι οι φυλακές – οι οποίες είναι οι πιο καινούργιες που φτιάχθηκαν στη Νορβηγία – είναι σωφρονιστικό κατάστημα υψίστης ασφαλείας. Γύρω από το κτιριακό συγκρότημα δεν υπάρχουν συρματοπλέγματα, ούτε ηλεκτρικοί φράχτες, ούτε πύργοι πάνω στους οποίους περιπολούν φύλακες – τίποτα βίαιο, απειλητικό ή επικίνδυνο. Παρ’ όλα αυτά κανένας κρατούμενος δεν προσπάθησε ποτέ να δραπετεύσει.

Αποτελούν την έκφραση μιας εθνικής φιλοσοφίας για τα σχετικά οφέλη της τιμωρίας και της συγχώρεσης.

Ολη η συμπεριφορά προς τους κρατουμένους έχει ως στόχο να τους βοηθήσει να προετοιμασθούν για τη ζωή μετά την απελευθέρωση. Στη Νορβηγία όχι μόνο δεν υπάρχει η θανατική ποινή, αλλά ούτε καν ισόβια – όπως έδειξε η καταδίκη του ακροδεξιού Αντερς Μπρέιβικ που σκότωσε 77 άτομα το 2011 και καταδικάστηκε στην ανώτατη των ποινών: 21 χρόνια.

«Καλύτερα έξω παρά μέσα» είναι το ανεπίσημο σύνθημα της νορβηγικής Σωφρονιστικής Υπηρεσίας που μάχεται για την επανένταξη όλων των πρώην κρατουμένων: συνεργάζεται με άλλες κυβερνητικές υπηρεσίες για να τους εξασφαλίσει σπίτι, δουλειά και πρόσβαση σε ένα υποστηρικτικό κοινωνικό δίκτυο πριν ακόμα βγουν από τη φυλακή.

Η Νορβηγία προσφέρει υγειονομική περίθαλψη, εκπαίδευση και σύνταξη σε όλους τους πολίτες της. Με ένα από τα υψηλότερα κατά κεφαλήν ΑΕΠ στον κόσμο λόγω των κερδών από τα πετρέλαια της Βόρειας Θάλασσας, μπορεί να τα προσφέρει όλα αυτά, όπως και 93.000 δολάρια ανά κρατούμενο στις φυλακές Χάλντεν ετησίως – σε σύγκριση με 13.000 στις ΗΠΑ. Αυτό μπορεί να ακούγεται ακριβό, όμως εάν οι ΗΠΑ φυλάκιζαν τους πολίτες τους στον ίδιο χαμηλό ρυθμό με τη Νορβηγία (75 ανά 100.000 έναντι 700 στις ΗΠΑ), θα μπορούσαν να ξοδεύουν εξίσου πολλά και ταυτόχρονα να εξοικονομούν περισσότερα από 45 δισ. δολάρια τον χρόνο.

«Το σύμβολο αυτής της τιμωρίας, δηλαδή του να στερείς την ελευθερία κάποιου, είναι το τείχος» εξηγεί η Γκουντρουν Μόντεν, μια από τις αρχιτέκτονες του Χάλντεν. Εδώ, μέσα από την περίφραξη υπάρχει μια τεράστια έκταση γεμάτη από δάση με βατόμουρα και πεύκα. «Η φύση βοηθά πολύ στην αναμόρφωση» παρατηρεί. Και θυμάται πως στις αρχές της λειτουργίας της φυλακής, όταν ήρθαν οι δεσμοφύλακες από άλλες φυλακές της χώρας, τους έλεγαν ότι πρέπει να κοπούν τα δέντρα. Τι θα γίνει εάν ανέβουν εκεί οι κρατούμενοι; ρωτούσαν. «Εάν σκαρφαλώσουν», τους απαντούσαμε, «θα κάτσουν εκεί μέχρι να κουραστούν και μετά θα κατέβουν».

«Ο ήλιος και ο φρέσκος αέρας θεραπεύουν πολλά» επιμένει η Μόντεν. Ακόμα και να διαβάζεις αυτήν την ιστορία, αισθάνεσαι ένα φρέσκο αεράκι να φυσά.