[Ιστορίες] Φως στη μνήμη

Στην οικογένεια της Ορόρ Ενιμάν, στην Αλσατία, το παρελθόν ήταν ένα θέμα που κανείς δεν άγγιζε. Εκείνη, φύση περίεργη, πάντα έκανε ερωτήσεις. Ισως να είναι ένας λόγος που έγινε φωτογράφος, ένας άλλος τρόπος να φωτίσει τη μνήμη. Υπήρχαν όμως πράγματα για τα οποία κανείς δεν μιλούσε. Μέχρι που πέθανε ο πατέρας της – και η νονά της τής αποκάλυψε επιτέλους ένα κομμάτι του μυστικού. Λεγόταν Ιντά, η προγιαγιά της Ορόρ, γιαγιά του πατέρα της.

Η Ιντά είχε γεννηθεί στην Ελβετία το 1871. Εγκατέλειψε την πατρίδα της για να παντρευτεί τον Ζορζ και να ζήσει μαζί του στο χωριό του στην Αλσατία. Εκανε έξι παιδιά, έχασε όμως τον πρωτότοκό της, όταν αυτός ήταν 23 και εκείνη 52. Ο σύζυγός της, ο Ζορζ, πέθανε στο νομό των Λαντ τον Δεκέμβριο του 1939, δυο μήνες μετά τη φυγή των Αλσατών και των Λωρραίνων ως επακόλουθο της γερμανικής εισβολής προς τις μη κατεχόμενες ζώνες. Ισως να έφταιξαν αυτές οι δύο απώλειες, η φυγή, η επιστροφή, η κατοχή και οι στερήσεις: πάντως η Ιντά τρελάθηκε. Και στις 14 Νοεμβρίου του 1944, σε ηλικία 73 χρόνων, κλείστηκε στο άσυλο του Χερντ, βόρεια του Στρασβούργου.

Κηρύχθηκε νεκρή στις 20 Ιανουαρίου του 1945 έπειτα από 68 ημέρες. Τάφος όμως δεν βρέθηκε ποτέ. Γνωρίζοντας πια αυτά τα δεδομένα, η Ορόρ ξεκίνησε το 2013 μία πιο εμπεριστατωμένη έρευνα. Είχε δει ένα ντοκιμαντέρ, «Το κοιμητήριο των τρελών», που πραγματευόταν μια σχετικά άγνωστη ιστορία: την ιστορία των ψυχικά ασθενών εγκλείστων στα νοσοκομεία της Αλσατίας, που είχαν μεταφερθεί, και δολοφονηθεί, στο ναζιστικό κέντρο Χάνταμαρ, στην Εσση.

Η Ορόρ Ενιμάν δεν κατάφερε να μάθει περισσότερα για το τέλος της προγιαγιάς της. Εκείνη τη χρονιά, όμως, το 2013, έπεσε πάνω σε μία ηλεκτρονική συλλογή υπογραφών, που είχε ξεκινήσει με πρωτοβουλία του ανθρωπολόγου Σαρλ Γκαρντού: καλούσε τον γάλλο πρόεδρο να προχωρήσει στην ανέγερση ενός μνημείου προς τιμήν των δεκάδων χιλιάδων ψυχικά ασθενών Γάλλων που έπεσαν θύματα των Ναζί και του καθεστώτος του Βισί, που αφέθηκαν να πεθάνουν «από πείνα, εξάντληση και μοναξιά». Περισσότεροι από 75.000 άνθρωποι υπέγραψαν σιγά σιγά το αίτημα, ανάμεσά τους πολλές γνωστές προσωπικότητες, από τους φιλοσόφους Εντγκάρ Μορέν και Τζούλια Κρίστεβα έως τους συγγραφείς Ταχάρ Μπεν Τζελούν και Πασκάλ Μπρικνέρ. Μόλις πρόσφατα δικαιώθηκαν. Ο Φρανσουά Ολάντ απάντησε θετικά στο αίτημά τους ώστε «να μην προσθέσει η Γαλλική Δημοκρατία σε αυτήν την εγκατάλειψη τη σιωπή της λήθης».