[Επιφυλλίδες] Ο Προφήτης και η Κασσάνδρα

«Ολοι είμαστε Charlie». «Η βαρβαρότητα δεν θα περάσει». «Η δημοκρατία θα νικήσει». Και αφού τα διατρανώσαμε αυτά, γυρίσαμε στα σπίτια μας πασκίζοντας να πνίξουμε μια φριχτή υποψία: ότι ήταν η βαρβαρότητα που νίκησε και η δημοκρατία έβαλε την ουρά κάτω από τα σκέλια. Η πιο ύπουλη και δηλητηριώδης μορφή λογοκρισίας, η αυτολογοκρισία, είναι ήδη γεγονός: τα περισσότερα έντυπα, βαφτίζοντας τη δειλία σύνεση, αποφεύγουν μια πράξη αλληλεγγύης και αντίστασης όπως η αναδημοσίευση κάποιου από τα σκίτσα που στοίχισαν στο «Charlie Hebdo» το ξεκλήρισμά του. Η αποκοτιά των λίγων που το τόλμησαν υφίσταται ήδη τις πρώτες τιμωρίες. Και ποιος πιστεύει ότι η τιμωρητική μήνις θα σταματήσει στη σάτιρα του Προφήτη; Οι ισλαμιστές είναι οι μόνοι εχθροί της δημοκρατίας που δείχνουν ικανοί να εξασφαλίσουν διά του εκφοβισμού το απυρόβλητο των ιδεών τους. Αυτή είναι η διαφορά, αυτή και η υπεροχή τους σε σχέση με τους ακροδεξιούς και ακροαριστερούς τρομοκράτες.

Οχι ότι η Δύση απειλείται με εξισλαμισμό, όπως πιστεύουν οι διαδηλωτές του PEGIDA (αλλά όχι μόνο αυτοί). Δεν είναι οι μουσουλμάνοι της το πρόβλημά της. Δεν είναι καν ο ισλαμικός φονταμενταλισμός καθ’ εαυτόν. Είναι η δική της, ορθοπολιτικά εξωραϊσμένη αφασία. Είναι η απροθυμία της να αγωνιστεί για να υπερασπίσει τις αξίες της. Οι αγώνες συνεπάγονται ρίσκα και θυσίες, αυτό το μήνυμα στέλνουν τα πρόσωπα της γαλλικής τραγωδίας, τόσο τα θύματα όσο και οι θύτες.

Στο όνομα ενός μεταμοντέρνου (και σε μεγάλο βαθμό ενοχικού) σχετικισμού οι δυτικές κοινωνίες υπέσκαψαν την αφομοιωτική δύναμη του πολιτισμού τους και ανήγαγαν σε υπέρτατη αξία, σε επιτομή όλων των άλλων, τελικά σε φετίχ, την ανεκτικότητα. Ανεκτικότητα προς οποιονδήποτε και οτιδήποτε διαφορετικό. Ανεκτικότητα χωρίς ίδιες πολιτισμικές σταθερές και χωρίς έλεγχο των πολιτισμικών σταθερών του άλλου. Ανεκτικότητα χωρίς κανένα αίτημα πλην του εαυτού της. Τόσο πολλή ανεκτικότητα δεν μπορούσε παρά να παραγάγει δυσανεξία. Αντί για ανοιχτές κοινωνίες προέκυψαν συμφύρματα κλειστών κοινοτήτων, που ανέχονται ολοένα λιγότερο η μια τις αξίες της άλλης. Σε τέτοιες συνθήκες η πρωτοβουλία ανήκει πάντοτε στους φανατικούς και τους αδίστακτους.

«Πολυπολιτισμικότητα» ονομάστηκε το ιδανικό στο όνομα του οποίου χαιρετίστηκε αυτή η πορεία, πριν γίνει φανερό πού οδηγούσε. Η πολυπολιτισμικότητα είναι μία από τις θλιβερότερες φρεναπάτες στην ιστορία του δυτικού πολιτισμού. Πολλές κοινωνίες άνθησαν χάρη στην προσρόφηση στοιχείων από διαφορετικούς πολιτισμούς, λειτουργία που μαρτυρεί ζωντάνια και δυναμισμό. Καμία όμως δεν άνθησε χάρη σε κάποια πολυπολιτισμικότητα. Οι «πολυπολιτισμικές κοινωνίες» του παρελθόντος που νοσταλγούν μερικοί ήταν αναγκαστικές συμβιώσεις λαών κάτω από δεσποτικά καθεστώτα και διαλύθηκαν στα εξ ων συνετέθησαν μόλις αυτά τα καθεστώτα κατέρρευσαν. Στην πραγματικότητα οι «πολυπολιτισμικές κοινωνίες» δεν είναι κοινωνίες και δεν είναι ανοιχτές.

Οχι, δεν φταίει το Ισλάμ. Τα ιστορικά πεπραγμένα του δείχνουν μάλιστα ότι υπήρξε πολύ ανεκτικότερο από τον χριστιανισμό ή τον ιουδαϊσμό. Και πολλοί ευρωπαίοι πολίτες μουσουλμανικού θρησκεύματος είναι πρώτα Ευρωπαίοι και μετά μουσουλμάνοι. Πολλοί άλλοι μουσουλμάνοι, όμως, ακολουθούν μια ερμηνεία των ιερών κειμένων τους που υπαγορεύει σχεδόν τα πάντα, από την αμφίεση και τις λειτουργίες του στομαχιού ώς τη θέση της γυναίκας και τους κώδικες κοινωνικής συναναστροφής, με τρόπο ασύμβατο με τον χαρακτήρα μιας εκκοσμικευμένης κοινωνίας. Σε τέτοιο θρησκευτικό έδαφος είναι ευκολότερο να βλαστήσουν σπέρματα ιδεολογικού φανατισμού.

Ισως είναι και ζήτημα ιστορικής φάσης. Σύμφωνα με την ισλαμική χρονολόγηση, διανύουμε, αν δεν απατώμαι, το έτος 1436. Ο χριστιανισμός του δικού μας 15ου αιώνα δεν ήταν λιγότερο άκαμπτος. Αλλά τόσο διαφορετικές ιστορικές φάσεις δεν μπορεί να τις ενώσει καμιά πολυπολιτισμικότητα.