[Επιφυλλίδες] Μια ψυχή που είναι να βγει

Και τώρα τι; Να φοβόμαστε ή να αναθαρρήσουμε; Να ετοιμαζόμαστε για θρήνους ή για πανηγύρια;

Η απάντηση, δυστυχώς, δεν είναι ζήτημα ανάλυσης αλλά βίωσης της πραγματικότητας. Η διαχείριση της κρίσης από το πολιτικό κατεστημένο απέκλεισε τις συγκλίσεις στους τρόπους που τη βίωσαν και τη βιώνουν οι Ελληνες. Ετσι απέκλεισε και τις πολιτικές συγκλίσεις, τη συνεννόηση έστω για την ιεράρχηση των προβλημάτων. Τώρα, το κύριο πρόβλημα εμφανίζεται διαφορετικό για τις διάφορες κοινωνικές ομάδες, γιατί διαφορετική είναι και η κατάστασή τους.

Πολλοί (συμπεριλαμβάνω τον εαυτό μου) θεωρούν ότι η Ελλάδα πρέπει με κάθε θυσία να μείνει μέλος της ευρωζώνης μέχρι την ενδεχόμενη στιγμή που η ευρωζώνη θα διαλυθεί. Αλλά ας παραδεχτούμε ότι είμαστε από εκείνους που μπορούν ακόμη να κάνουν θυσίες. Αλλοι δεν έχουν πια τίποτα να θυσιάσουν. Είτε άνεργοι είτε όχι, βλέπουν τη βάση της ύπαρξής τους θρυμματισμένη και εναποθέτουν τις ελπίδες τους σε μια «αντισυστημική» στροφή. Πρέπει να έχει ζήσει κανείς στο πετσί του την κατάστασή τους για να νομιμοποιείται ηθικά να τους ζητήσει να αλλάξουν μυαλά. Υπάρχουν και εκείνοι που ούτε θυσίασαν ούτε είναι διατεθειμένοι να θυσιάσουν κάτι. Αυτοί ανήκουν σε κάστες «παντός καιρού»: ξέρουν να γυρίζουν κάθε κατάσταση προς όφελός τους.

Από νωρίς φάνηκε καθαρά ότι κανένα από τα δύο στρατόπεδα («μνημονιακό» – «αντιμνημονιακό») δεν ήταν πρόθυμο να πάρει στα σοβαρά τις ιδιαίτερες, χρόνιες αιτίες για το ότι η κρίση έπληξε την Ελλάδα βαθύτερα και οδυνηρότερα από αλλού και να εκπονήσει ένα μακροπρόθεσμο σχέδιο για τη θεραπεία τους. Τα κυβερνητικά κόμματα ούτε μπόρεσαν ούτε θέλησαν να εγκαταλείψουν τις πρακτικές που καταβαράθρωσαν την οικονομία και καλλιέργησαν αντικοινωνικές νοοτροπίες παραθεσμικού ατομικού βολέματος. Η «αντισυστημική» αξιωματική αντιπολίτευση που ανέδειξαν οι εκλογές του 2012, μια αφύσικη συγκατοίκηση κυνικών αριβιστών και αφελών ιδεολόγων, αποδείχθηκε τόσο φτωχή σε νέες ιδέες όσο γρήγορη στην εμπέδωση και μίμηση της τακτικής των συστημικών κομμάτων.  

Και τα δύο στρατόπεδα θα ήθελαν, ό,τι και αν λένε δημόσια, να στηθούν οι κάλπες σε συγκυρία ευνοϊκότερη για τα ίδια. Το κυβερνητικό μέτωπο πόνταρε (με τον γνωστό, οικτρά αποτυχημένο τρόπο) σε ένα success story, το οποίο πάντως δεν έχει αποδώσει, ως εκλογικό ατού, σε χώρες που βγήκαν από το Μνημόνιο. Ο ΣΥΡΙΖΑ, όπως δείχνει το ίδιο προηγούμενο, θα είχε κάθε συμφέρον από μια εκλογική αναμέτρηση σε κλίμα σχετικής ασφάλειας. Αλλά την εξέλιξη αυτή απέτρεψε η αυτοπαγίδευση και των δύο αντιπάλων στους δαιμονολογικούς, εμφυλιοπολεμικούς κώδικες που υιοθέτησαν εξαρχής για την αντιπαράθεσή τους. Είναι η λογική της βεντέτας: ο «γδικιωτής» πρέπει εξάπαντος να σκοτώσει τον άλλο, κι ας μην τον συμφέρει, κι ας ξέρει ότι θα είναι αυτός το επόμενο θύμα.

Αν όμως δούμε το ελληνικό δράμα πιο θυμοσοφικά, ίσως του ταιριάζει καλύτερα μια παλιά αραβική ιστορία, που μιλάει για μια άλλη λογική. Ο υπηρέτης ενός εμπόρου της Βαγδάτης συνάντησε στο παζάρι τον Χάρο, που του έκανε, λέει, μια απειλητική χειρονομία. Τρομοκρατημένος, ικετεύει το αφεντικό του να του δώσει ένα γρήγορο άλογο για να διαφύγει στη Σαμάρα. Ο έμπορος του το δίνει, πάει έπειτα στο παζάρι, βρίσκει τον Χάρο και τον ρωτάει γιατί απείλησε τον υπηρέτη του. «Μα δεν τον απείλησα» απαντά ο Χάρος. «Απόρησα μόνο που τον είδα εδώ, γιατί απόψε έχω ραντεβού μαζί του στη Σαμάρα».

Αν η φύση της ελληνικής πολιτικής όρισε τέτοια μοίρα στις προσπάθειες εξόδου από την κρίση, ας υποδεχτούμε τις εκλογές στωικά. Μια ψυχή που είναι να βγει.