[Επιφυλλίδες] Αποκόμματα και αυτοκόμματα

«Κόμμα Γεωργίου Παπανδρέου». Οχι αυτού που νομίσατε. Αλλά του παππού του. Με αυτήν ακριβώς την κομματική ετικέτα κατέβηκε στις εκλογές του 1950 ο Γεώργιος Παπανδρέου ο πρεσβύτερος.

Διαφανείς καταστάσεις εκείνη τη μακάρια εποχή. Οι ατομικές πολιτικές φιλοδοξίες δεν είχαν ανάγκη το μασκάρεμα, όπως δεν το χρειάζονταν και πολλά άλλα πράγματα, ούτε καν οι μασκαράδες. Ενας πολιτικός μπορούσε να εμφανιστεί στους ψηφοφόρους λέγοντάς τους «Ψηφίστε το κόμμα μου, γιατί το κόμμα μου είμαι Εγώ». Ενώ σήμερα, που οι πολιτικοί εγωισμοί κάνουν πάλι θραύση, κάνει θραύση και μια καινούργια επιστήμη που ονομάζεται επικοινωνιολογία και διδάσκει ότι τίποτα δεν πρέπει να φαίνεται όπως είναι. Τώρα, κάθε καπετάν Ενας της πολιτικής οφείλει να αμπαλάρει επικοινωνιακά το μοναχικό προϊόν της εγωπάθειάς του έτσι ώστε να δείχνει γιγαντωμένο από τη συμμετοχή και την υποστήριξη πολλών, σαν κάτι διαφημιστικές συσκευασίες που κρύβουν κάτω από στρώσεις γυαλιστερών χαρτιών και παχιά στρώματα αφρολέξ ένα τοσοδούλικο δείγμα του διαφημιζόμενου εμπορεύματος.   

Ετσι, λοιπόν, η κρίση γέννησε κόμματα και κινήσεις που, κάτι μάλλον καινοφανές στα πολιτικά μας πράγματα, έχουν βάλει στον τίτλο τους έναν φανταχτερό πληθυντικό (ανεξάρτητοι, μεταρρυθμιστές κ.λπ.), για να σκεπάσουν τον γυμνό ενικό τους. Αλλα τέτοια σχήματα χρησιμοποιούν εναλλακτικά για τον ίδιο σκοπό το ρωμαλέο συνθετικό «συν» (συμμαχία, συμφωνία), που υποδηλώνει μεγάλο εύρος του εγχειρήματος, στράτευση διαφορετικών δυνάμεων κάτω από την ίδια κομματική σημαία κι ας κρέμεται αυτή έρημη στο πολιτικό τοπίο.

Το καμουφλάζ δεν πιάνει, αλλά είναι ορισμένως απολαυστικό. Ξέρουμε βέβαια ότι η ζωή κάνει πότε πότε τους ανθρώπους να αυτοσαρκάζονται άθελά τους. Εδώ όμως ο ακούσιος αυτοσαρκασμός είναι ιδιαίτερα διαβρωτικός, γιατί έχει άμεσα πολιτικό χαρακτήρα: μεταρρυθμιστές που δεν μπορούν να μεταρρυθμίσουν ούτε τον εαυτό τους, συμμαχίες χωρίς συμμάχους, συμφωνίες με τον κανένα, αφού οι επινοητές τους δεν μπορούν να τα βρουν ούτε με τον διπλανό και ομοούσιό τους πολιτικό χώρο.     

Πάνω από μια ντουζίνα κόμματα, αποκόμματα, νανοκόμματα ή αυτοκόμματα ξεφύτρωσαν τα τέσσερα τελευταία χρόνια. Ολα, με μόνη εξαίρεση Το Ποτάμι, συνιστούν απεγνωσμένες απόπειρες αναβάπτισης παλιών, φθαρμένων και σε αρκετές περιπτώσεις αμαρτωλών παραγόντων του πολιτικού κατεστημένου, οι οποίοι δεν μπορούν να φανταστούν τον εαυτό τους χωρίς κομβικό ρόλο στην πολιτική ζωή. Αυτά τα τρία γνωρίσματα  των «νέων» μορφωμάτων που παρήγαγε η κρίση στην Ελλάδα – το πλήθος τους, η πολιτική φθορά των εμπνευστών τους και ο υψηλός βαθμός αυτοαναφορικότητάς τους – τα διακρίνουν από αντίστοιχης γενεαλογίας φαινόμενα σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Τα διαφοροποιούν επίσης από τα προϊόντα της πολυδιάσπασης στους κόλπους της κομμουνιστικής Αριστεράς: εδώ δεν πρόκειται για διαφωνίες γύρω από τη σωστή ερμηνεία ενός δόγματος αλλά για προσπάθειες ατομικής πολιτικής επιβίωσης, ει δυνατόν και αναβάθμισης μέσα στην κρίση.

Υπάρχει όμως και μια βαθύτερη ρίζα του φαινομένου. Καθώς σχεδόν όλα αυτά τα σχήματα προέρχονται από τον μεσαίο τομέα του πολιτικού φάσματος, καθώς στον ίδιο χώρο ανήκει και το ηγεμονικό εκείνο κόμμα που μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα γνώρισε μεγαλύτερη συρρίκνωση από κάθε άλλο σε ολόκληρη την Ευρώπη, η αποσύνθεση αυτού του χώρου δείχνει πόσο ανομοιογενή, ευπαθή και ασταθή ήταν και παραμένουν τα μεσαία κοινωνικά στρώματα στην Ελλάδα, μία από τις λίγες ευρωπαϊκές χώρες όπου δεν κατόρθωσαν να αποκτήσουν στέρεη και διαρκή πολιτική εκπροσώπηση.

Γι’ αυτό, ο κάθε επίδοξος εκπρόσωπός τους σε συνθήκες κοινωνικής αποσταθεροποίησης βγάζει το αθάνατο κοτζαμπάσικο γονίδιο του φίλαρχου πολιτευτή. Ή μάλλον του πολιτευόμενου φύλαρχου.