[Ιστορίες] Ακόμα ενοχλεί

Ο Μαρσέλ Οφίλς ήταν έξι χρόνων όταν αναγκάστηκε να ξεριζωθεί εξαιτίας των Ναζί. Γεννημένος στη Φρανκφούρτη, γιος του σπουδαίου γερμανοεβραίου σκηνοθέτη Μαξ Οφίλς, εγκατέλειψε μαζί με την οικογένειά του τη Γερμανία για το Παρίσι έπειτα από την πυρκαγιά στο Ράιχσταγκ, το 1933. Επτά χρόνια αργότερα, μετά τη ναζιστική εισβολή, η οικογένεια κατέφυγε στην περιοχή του Βισί, όπου παρέμεινε κρυμμένη για ένα χρόνο προτού περάσει στην Ισπανία και καταλήξει στο Χόλιγουντ.

Ο Οφίλς έμελλε να επιστρέψει στο Παρίσι το 1950 – και να γίνει μεγάλος ντοκιμαντερίστας. Το 1969 κυκλοφόρησε ένα ντοκιμαντέρ διάρκειας 251′ με τον τίτλο: «Ο οίκτος και η θλίψη». Προοριζόταν για τη γαλλική τηλεόραση. Απαγορεύτηκε. Διότι πραγματευόταν τη διαβόητη collaboration ανάμεσα στην κυβέρνηση του Βισί και στη ναζιστική Γερμανία. Παρότι, στην πραγματικότητα, κατέγραφε ολιστικά την αντίδραση του γαλλικού λαού στην κατοχή – και τον ηρωισμό, και τη δειλία, και τις ωμότητές του. Λένε πως όταν ο Ντε Γκολ πληροφορήθηκε πως το ντοκιμαντέρ περιελάμβανε κάποιες «δυσάρεστες αλήθειες», αποφάνθηκε: «Η Γαλλία δεν χρειάζεται αλήθειες· η Γαλλία χρειάζεται ελπίδα». «Ο οίκτος και η θλίψη» πρωτοπροβλήθηκε τελικά στην τηλεόραση το 1981, παρότι είχε προλάβει να κυκλοφορήσει σε μια παρισινή αίθουσα το 1971. Εμειναν εκείνες οι δύο λέξεις που είχε απορρίψει ο Ντε Γκολ, οι «δυσάρεστες αλήθειες»: ο προσωρινός τίτλος του νέου ντοκιμαντέρ που ετοιμάζει ο Μαρσέλ Οφίλς, στα 87 του χρόνια. Τα γυρίσματα άρχισαν το καλοκαίρι. Και το θέμα είναι, ακόμα μία φορά, δύσκολο: η συνεχιζόμενη ισραηλινή κατοχή των παλαιστινιακών εδαφών.

Ο Οφίλς ήθελε να ενώσει τις δυνάμεις του με τον Ζαν-Λικ Γκοντάρ. Αλλά εκείνος προτιμούσε ένα έργο προσανατολισμένο στο ζήτημα της εβραϊκής ταυτότητας. Ενώ ο Οφίλς ήθελε ένα ντοκιμαντέρ πολιτικό. Συμμάχησε λοιπόν με τον (αυτοεξόριστο στην Ευρώπη) ισραηλινό σκηνοθέτη Εγιάλ Σιβάν προκειμένου να απαντήσουν από κοινού σε μερικά ερωτήματα – του τύπου, «Προκαλεί το Ισραήλ αντισημιτισμό;».

Προσφάτως Οφίλς και Σιβάν απηύθυναν μέσω εξειδικευμένου ιστότοπου έκκληση για τη συγκέντρωση 50.000 ευρώ ώστε να ολοκληρώσουν το ντοκιμαντέρ εγκαίρως για το επόμενο Φεστιβάλ των Καννών. Στο τρέιλερ που κυκλοφόρησε, υπάρχει μία ωραία σκηνή: Οφίλς και Σιβάν συζητούν την άνιση διανομή του νερού μεταξύ Ισραηλινών και Παλαιστινίων στην κατεχόμενη Δυτική Οχθη. «Υπάρχει αδικία παντού, όχι μόνο εδώ» σχολιάζει ο Οφίλς. Για να του απαντήσει ο Σιβάν: «Αυτή όμως είναι η δική μας αδικία».