[Επισκέπτης] Νέοι κίνδυνοι, μία διέξοδος

Δύο βαριές εξελίξεις θέτουν υπόγεια τις βάσεις για πιθανή νέα επιδείνωση της ευρωπαϊκής οικονομίας. O απoπληθωρισμός που απειλεί χρέος και ανάπτυξη και η επανεμφάνιση του ζητήματος της «εθνικής κυριαρχίας» κατά την εκπόνηση των κρατικών προϋπολογισμών. Το ένα φαινόμενο είναι οικονομικό, το άλλο πολιτικό. Συνδέονται, όμως, ως προς τις συνέπειές τους: αν η αποπληθωριστική τάση αντιμετωπιστεί με εθνικά ή, ακόμα χειρότερα, εθνικιστικά εργαλεία, τότε από οικονομική απειλή μπορεί να καταστεί πολιτική ταφόπλακα.

Γιατί, έπειτα από χρόνια μάχης κατά του πληθωρισμού, οι τιμές πέφτουν διαρκώς; Η θεωρία και η ιστορική εμπειρία διδάσκουν πως η αναμονή διαρκούς πτώσης των τιμών οδηγεί εταιρείες και καταναλωτές να μην επενδύουν και να μην ξοδεύουν, με αποτέλεσμα να πέφτει η ζήτηση, να μεγαλώνει η ανεργία και να δυσκολεύονται όλο και περισσότεροι να εξυπηρετήσουν τα δάνειά τους ή να διαβιώσουν αξιοπρεπώς. Συνδυαζόμενος με σκληρή «δημοσιονομική πειθαρχία», δηλαδή με γενικευμένη λιτότητα, ο αποπληθωρισμός δρα εις βάρος της όποιας ανάπτυξης (πώς να αναπτυχθεί μια οικονομία χωρίς κίνηση του χρήματος και επενδύσεις;), μεγαλώνει την απόσταση ισχυρών – αδύναμων χωρών (γιατί, με ισχυρές χώρες που δεν κινούνται, οι αδύναμες πρέπει να κάνουν διπλάσια προσπάθεια για να τις πλησιάσουν) και διαλύει την ψυχολογία αγορών, κρατών και κοινωνιών, αφού οι τεράστιες προσπάθειες δεν φέρνουν το ανάλογο οικονομικό αποτέλεσμα. Οπως για πολλά πράγματα στη ζωή, έτσι και για τον πληθωρισμό ισχύει ο αρχαιοελληνικός κανόνας του μέτρου: πολύς πληθωρισμός είναι επιζήμιος, ιδίως σε εποχές ανάπτυξης, καθόλου πληθωρισμός είναι καταστροφικός, ιδίως σε εποχές κρίσης.

Η λύση πάντως δεν προέρχεται από αναδίπλωση σε καθαρά «τεχνικές» λύσεις: να αρχίσει ένα πρόγραμμα μαζικής αγοράς ομολόγων η Ευρωπαϊκή Τράπεζα (ωραία ιδέα, αλλά έχετε ακούσει για μια χώρα που λέγεται Γερμανία;), να εφαρμοστεί ένα ευρύ πρόγραμμα δημόσιων επενδύσεων (το σκέφτηκε και ο Γιούνκερ αλλά ψάχνουμε από πού θα βρεθούν οι πόροι και πού θα κατευθυνθούν). Ακόμα λιγότερο παραγωγική, όμως, θα ήταν η επιστροφή στην άσκηση «εθνικά κυρίαρχης» οικονομικής πολιτικής. Από αυτή την άποψη, οι εκ Παρισίων και Ρώμης οιμωγές για τους παραβατικούς εθνικούς τους προϋπολογισμούς και οι εκ Λονδίνου για την αναθεωρημένη συμβολή του στον ευρωπαϊκό συνιστούν συγχρόνως μια δικαίωση, μια ελπίδα και έναν κίνδυνο. Δικαίωση της θέσης ότι η κρίση χτυπά όλες τις πόρτες και ότι μεγάλες ή μικρές χώρες θα αντιμετωπίσουν, αργά ή γρήγορα (η Γερμανία έπεται), τα ίδια προβλήματα και θα νιώσουν το ίδιο αίσθημα αδικίας. Ελπίδα ότι τώρα που οι φωνές προέρχονται από αυτούς χωρίς τους οποίους η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν μπορεί να υπάρξει και έχουν επιπλέον ως αποδέκτη μια καινούργια θεωρητικά πιο ανοικτή Επιτροπή, θα γίνει σοβαρή προσπάθεια εξισορρόπησης, κάμψης των δογματισμών, αλλαγής πορείας από τη μονομερή λιτότητα στη μοιρασμένη και συλλογική ανάπτυξη. Και κινδύνου, γιατί αυτός ακριβώς ο τύπος ανάπτυξης, ο μόνος δυνατός όπως είναι τα πράγματα σήμερα, δεν μπορεί παρά να έρθει αν ενώσουμε και όχι αν χωρίσουμε την κυριαρχία των κρατών, αν οδηγηθούμε σε κοινό προϋπολογισμό, κοινούς πόρους, κοινά επενδυτικά σχέδια. Μόνο βγαίνοντας από τα παραδοσιακά σχήματα είναι δυνατόν να αποτρέψουμε τη μετατροπή υπαρκτών κινδύνων σε φαντάσματα που θα ξαναγυρίσουν την Ευρώπη στις μαύρες εποχές του Μεσοπολέμου.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς