[Στιγμές] Σταματώντας τον χρόνο

Η Αμερικανική Ενωση Ψυχολογίας ανησυχεί. Υπολογίζει ότι το 20% των Αμερικανών πάσχει από «χρόνια αναβλητικότητα». «Η αργοπορία είναι επιδημία» υποστηρίζει ο Τζέφρι Κομπς, συγγραφέας ενός από τα πάμπολλα βιβλία που εκδίδονται για την αντιμετώπιση του τέρατος. Οι οικονομολόγοι αλυχτάνε: τρισεκατομμύρια δολάρια χάνονται κάθε χρόνο από την κωλυσιεργία των εργαζομένων. Πρόσφατα το «Εκόνομιστ» αποκάλυψε ότι με τις 140 εκατομμύρια ώρες τις οποίες ξόδεψε η ανθρωπότητα για να παρακολουθήσει δύο δισεκατομμύρια φορές το βιντεοκλίπ του «Gangnam Style» στο YouTube θα μπορούσαν να είχαν χτιστεί τουλάχιστον τέσσερις ακόμα πυραμίδες στην Γκίζα της Αιγύπτου. Ατελείωτα άρθρα διερευνούν το ερώτημα γιατί χασομεράμε, τι συμβαίνει στον εγκέφαλό μας, πώς να γλιτώσουμε χρόνο για να γίνουμε πιο παραγωγικοί.

Εάν όμως η πιο χαλαρή προσέγγιση της καθημερινότητας είναι τόσο συχνή, γιατί πρέπει να τη θεωρήσουμε διαταραχή; Γιατί να πιστέψουμε ότι εμείς είμαστε προβληματικοί αντί να αμφισβητήσουμε την αγιοποίηση της παραγωγικότητας;

Το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης διοργάνωσε πρόσφατα ακαδημαϊκή ημερίδα για το θέμα. Οικονομολόγοι, ποιητές, θεωρητικοί, μέχρι και ένας ειδικός στην αραβική κουλτούρα που αγκαλιάζει τις ράθυμες στιγμές της ημέρας συγκεντρώθηκαν για να συζητήσουν. Ο Βάλτερ Μπένιαμιν, ο γερμανοεβραίος φιλόσοφος που καθυστέρησε πολύ το «Arcades», ένα τεράστιο στοχαστικό έργο για τις στοές του Παρισιού όπου η φιγούρα των αργόσχολων κυριαρχούσε, βρέθηκε στο επίκεντρο, διότι άργησε να εγκαταλείψει τη γαλλική πρωτεύουσα πριν την καταλάβουν οι Γερμανοί και έτσι δεν ολοκλήρωσε ποτέ το έργο του, καθώς αυτοκτόνησε στα ισπανογαλλικά σύνορα ενώ επιχειρούσε να διαφύγει από τους Ναζί.

Μάθαμε όμως ότι η πρώτη αναφορά στην αναβλητικότητα ως παθολογικής περίπτωσης έγινε το 1945 από το υπουργείο Αμυνας των ΗΠΑ, όταν στρατιώτες κατηγορήθηκαν ότι παραμελούν τα καθήκοντά τους «με παθητικές κινήσεις όπως κατσούφιασμα, αναποτελεσματικότητα και παθητική κωλυσιεργία». Το 1952 η Αμερικανική Ενωση Ψυχολογίας πήρε αυτούσιο το απόσπασμα και το έβαλε στο Εγχειρίδιο Διανοητικών Διαταραχών – τη βίβλο της ψυχικής υγείας που καθορίζει τις ασθένειες. Και έτσι η χαλαρότητα έγινε σύμπτωμα ψυχικής ασθένειας, συνοδευόμενη από ενοχή στον κόσμο του 21ου αιώνα και της αέναης αναζήτησης της δημοσιονομικής εξυγίανσης.

Στα μέσα της δεκαετίας του ’40 ο αιγυπτιακής καταγωγής συγγραφέας Αλμπέρ Κοσερί έγραψε στα γαλλικά τους «Τεμπέληδες της Εύφορης Κοιλάδας», για μια οικογένεια στο Δέλτα του Νείλου που κοιμάται όλη μέρα. Η υπνηλία τους ήταν μια μορφή αντίστασης σε έναν κόσμο που κυβερνούσαν εκείνοι που επέβαλλαν την τυραννία τους μέσα από το κυνήγι του χρόνου. Ο χρόνος δεν είναι τόσο φυσικός ή μη πολιτικός όσο θέλουν να μας κάνουν να πιστέψουμε, έγραψε. «Τόση ομορφιά στον κόσμο και τόσο λίγα μάτια να την απολαύσουν…».