[ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ] Μια ματιά στην Ιστορία

Τα γεγονότα διατηρούν ένα ξεχωριστό ενδιαφέρον όσο υπάρχουν άνθρωποι που τα θυμούνται ενόσω συντελούνταν. Ή αν έχουν πεθάνει όλοι οι άνθρωποι που υπήρξαν μάρτυρές τους, η μνήμη των γεγονότων διατηρείται ακέραιη ή κολοβή, τόσο ακμαία που φθάνει να τα αναφέρεις για να νιώσεις τον περιβάλλοντα χώρο να τον πυροδοτεί μια παράξενη, καθόλου όμως αδικαιολόγητη, συγκίνηση. Αλλιώς θα αισθανθείς διαβάζοντας για τα θύματα ενός σεισμού που έγινε στην Κεφαλονιά τον 19ο αιώνα, αλλιώς για τους πνιγμένους στη Φαλκονέρα στα μέσα της δεκαετίας του ’60.

Οσο και να είναι κάτι απάνθρωπο, είναι λογικό να συμβαίνει. Εντελώς παράλογο είναι να συμβαίνει όταν, ενώ συνεχίζουμε να ζούμε, απωθούνται μέσα μας σαν να μην έχουν υπάρξει γεγονότα που κόστισαν εκατόμβες θυμάτων. Ανατρέχοντας στην ειδησεογραφία του Ιουνίου του 1965, διαβάζουμε ανάμεσα σε άλλα για 360 νεκρούς – ανθρακωρύχοι όλοι τους. Οι 236 από έκρηξη στο ορυχείο Ιαμάνο της Νότιας Ιαπωνίας, οι 124 από έκρηξη στο ορυχείο Κακάνζ της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης.

Θα ρωτήσει καλοπροαίρετα ο οιοσδήποτε: δεν σας φθάνουν οι νεκροί από εκρήξεις σε άλλα ορυχεία, από αεροπορικά δυστυχήματα, από ναυάγια καθώς μεταφέρονταν μετανάστες μέσα στα 49 χρόνια που ακολούθησαν, ώστε να έχει τόση σημασία να επικεντρωθούμε στον Ιούνιο  του 1965; Η επιλογή του χρόνου αυτού έχει καθαρά συμβολική σημασία προκειμένου να υπογραμμισθεί μια συνθήκη που όσο δεν ανατρέπεται η ανθρωπότητα – κι εμείς εδώ στη γωνίτσα μας – θα εξακολουθεί να παραμένει υποχείρια μιας συμφοράς που μοιάζει απρόβλεπτη. Αν και  θαυμάσια θα μπορούσε στοιχειωδώς έστω να έχει υπολογισθεί.

Με λίγα λόγια, όσο η δραματικότητα καθεαυτού τραγικών περιστατικών θα εξατμίζεται για τη συνείδησή μας, λόγω του μεγάλου αριθμού των ανθρώπων που θρήνησαν για λεπτά, για ώρες ή για ημέρες, ενώ αν ήταν μόνο ένας που είχε ταλαιπωρηθεί (συνήθως πολύ γνωστός ή διάσημος) η δοκιμασία του θα μας είχε στοιχειώσει, τα περιθώρια να αλλάξει κάτι στον κόσμο γίνονται ανύπαρκτα. Μια χιονοστιβάδα συμφορών, αν δεν την προκαλεί, την επιδεινώνει το γεγονός ότι όταν παρέλθει τόσο ευκολότερα θα διαγραφεί από  τη μνήμη μας όσο μεγαλύτερος υπήρξε ο αριθμός των ανθρώπων που είχε πλήξει.

Σάμπως ο μεγάλος αριθμός των ανθρώπων που υποφέρουν να μετριάζει την οδύνη, ενώ αποδεδειγμένα η οδύνη, μέσα σε συνθήκες που ως φοβερά απάνθρωπες συνιστούν εξαίρεση, αντί να μοιράζεται σε όσους την υφίστανται, φορτώνει τον καθένα σαν είναι ο μόνος που τη δοκιμάζει.

Οι ανθρακωρύχοι της Ιαπωνίας και της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης είχαν όνομα, οικογένεια, όνειρα και ουδέποτε θα είχαν φανταστεί ότι ο Ιούνιος του ’65 θα ήταν ο τελευταίος της ζωής τους. Ή κι αν ακόμη το φοβούνταν, με τον τρόπο που φοβάται ο καθένας ότι μπορεί να μην υπάρχει το επόμενο καλοκαίρι, δεν θα διανοούνταν ποτέ ότι ένας πρωθυπουργός (ο Τούρκος Ερντογάν), σχεδόν 50 χρόνια αργότερα θα αποφαινόταν για μια έκρηξη ορυχείου με πολλά θύματα στην Τουρκία: «Αυτά συμβαίνουν».

Αν γινόταν να το γνωρίζουν δεν αποκλείεται να είχαν επαναστατήσει. Είναι τόσο εύκολο, ακόμη και για έναν βολεμένο άνθρωπο – που δεν είναι βέβαια ένας ανθρακωρύχος – να προτιμήσει τον κίνδυνο να χαθεί επαναστατώντας από το να συναινέσει στην προσβολή να ακυρώσουν τη μνήμη της παρουσίας του, όπως το έκανε ο τούρκος πρωθυπουργός.

Πολύ περισσότερο αν γινόταν να γνωρίζει ότι η απώλεια μέσα σε πολυτελείς συνθήκες του Αλέξανδρου Ωνάση και του υιού Κένεντι θα χαραχθεί με εγκαυστική στη μνήμη των ανθρώπων σε σχέση με τη δική του παρουσία, του ανθρακωρύχου, που χρειάζεται πολύ να παιδευτεί κανείς για να θυμίσει στους άλλους πού, πότε και με ποιον τρόπο έφυγε από αυτήν τη ζωή.