Η πλάνη του χαλιφάτου

Ποια σχέση έχει το χαλιφάτο που ευαγγελίζονται τώρα οι τζιχαντιστές του ΙΚΙΛ με την παραδοσιακή έννοια του χαλιφάτου, δηλαδή ενός ισλαμικού κράτους με πολιτικοθρησκευτικό ηγέτη που χρονολογείται από την εποχή των μουσουλμανικών αυτοκρατοριών οι οποίες διαδέχθηκαν τον προφήτη Μωάμεθ;

Το χαλιφάτο αυτό, που ιδρύθηκε από τον ισλαμιστή στρατιωτικό ηγέτη Αμπού Μπακάρ αλ Μπαγκντάντι, δεν έχει κανένα ιστορικό προηγούμενο. Για παράδειγμα, το χαλιφάτο των Αββασιδών (750-1258) με επίκεντρο τον Οίκο της Σοφίας στη Βαγδάτη ήταν αιώνες μπροστά από τις οπισθοδρομικές στρατιές του Μπαγκντάντι. Στην πολυπολιτισμική κοινωνία των Αββασιδών ανθούσαν οι επιστήμες, τα μαθηματικά, η καινοτομία και ο πολιτισμός. Η σύγχρονη επιστημονική μέθοδος ανακαλύφθηκε εκείνη την εποχή από τον Ιμπν αλ Χάιταμ, που έχει χαρακτηριστεί «ο πρώτος πραγματικός επιστήμονας». Στην αυλή του θρυλικού χαλίφη Χαρούν αλ Ρασίντ έγραφε ποιήματα ο τολμηρός ποιητής Αμπού Νουάς, όχι μόνο για το κρασί, αλλά και για τον ομοφυλοφιλικό έρωτα, τα οποία θα έκαναν έναν σύγχρονο ιμάμη να κοκκινίσει. Το προοδευτικό αυτό χαλιφάτο ήταν επίσης ανοικτό στην ελεύθερη σκέψη, όπως φαίνεται και από την ελεύθερη κριτική στα ιερά βιβλία του Ισλάμ.

Ακόμη όμως και πριν από αυτό, οι χαλίφηδες του Ρασιντούν (ορθά καθοδηγούμενοι) δεν είχαν καμία σχέση με την τζιχάντ. Ο Μωάμεθ, ο πλέον ορθά καθοδηγούμενος, συνέγραψε το Σύνταγμα της Μεδίνα, που προέβλεπε ότι όλοι οι κάτοικοι της πόλης, μουσουλμάνοι, Εβραίοι, χριστιανοί ακόμη και παγανιστές, είχαν ίσα πολιτικά και αστικά δικαιώματα. Υπάρχει λοιπόν μεγάλη απόσταση από την αυταρχική στάση του ΙΚΙΛ προς τους σιίτες, τους χριστιανούς, ακόμη και προς τους αδελφούς σουνίτες.

Πώς όμως δημιουργήθηκε η πλάνη αυτή του χαλιφάτου;

Στα τέλη του 19ου αιώνα οι άραβες εθνικιστές πίστευαν ότι η Ευρώπη και η Αμερική θα τους στήριζαν στον αγώνα ανεξαρτησίας από την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο όμως οι ελπίδες τους διαψεύστηκαν και οι Αραβες έπαψαν να πιστεύουν τη ρητορική της Δύσης περί δημοκρατίας. Επιπλέον, η αποτυχία του επαναστατικού παναραβισμού να εκπληρώσει το ουτοπιστικό όραμα αναγέννησης, ενότητας και ελευθερίας προκάλεσε απογοήτευση για την πολιτική του κοσμικού κράτους. Ταυτόχρονα, η διαφθορά και η υποταγή των συντηρητικών μοναρχών του πετρελαίου στη Δύση απομάκρυνε πολλούς Αραβες από το Ισλάμ.

Το κλίμα ήταν πρόσφορο για την ανάδυση ενός μηδενιστικού φονταμενταλισμού, που υποστήριζε ότι η σύγχρονη αραβική κοινωνία είχε επιστρέψει στην εποχή της άγνοιας (τζαχιλίγια) και η μόνη λύση ήταν η κήρυξη τζιχάντ όχι μόνο κατά των ξένων «απίστων», αλλά και κατά της ίδιας της αραβικής κοινωνίας. Οι τζιχαντιστές πιστεύουν ότι η αιτία της υπανάπτυξης και της αδυναμίας της σύγχρονης αραβικής κοινωνίας είναι η απομάκρυνση από την καθαρή ισλαμική ηθική, σαν να ήταν το μήκος της γενειάδας και η προσευχή πέντε φορές την ημέρα υποκατάστατο της επιστήμης και της εκπαίδευσης.

Παρά τις επιτυχίες του ΙΚΙΛ στα πεδία των μαχών, δεν υπάρχει μεγάλη λαϊκή στήριξη, όπως αποδεικνύεται και από τους 500.000 έντρομους κατοίκους που εγκατέλειψαν τη Μοσούλη. Ακόμη και το πιο μετριοπαθές πρότυπο που υιοθέτησε η Μουσουλμανική Αδελφότητα είχε απήχηση σε μικρό αριθμό Αράβων.