[Κιόσκι] Οταν ο Μπόρχες είχε δίκιο

Αν ο Κάρολος Μαρξ δεν είχε ζήσει τον 19ο αιώνα αλλά τον 20ό είναι πολύ πιθανό να κατέληγε στο συμπέρασμα ότι το όπιο του λαού δεν είναι η θρησκεία, αλλά το ποδόσφαιρο. Ο Χόρχε Λουίς Μπόρχες, από την άλλη, έζησε τα 86 από τα εκατό χρόνια του αιώνα που αφήσαμε πίσω μας. Είχε επομένως όλον τον χρόνο στη διάθεσή του για να μισήσει την υπνωτική δύναμη του ποδοσφαίρου. «Το ποδόσφαιρο είναι δημοφιλές επειδή είναι δημοφιλής η ανθρώπινη βλακεία» είχε παρατηρήσει κάποια στιγμή. Κι έπειτα, από αισθητικής άποψης τού φαινόταν άσχημο.

Η απέχθειά του όμως είχε βαθύτερα αίτια, υπενθυμίζει το περιοδικό New Republic. Περισσότερο από την αισθητική του ποδοσφαίρου, ο Μπόρχες απεχθανόταν την κουλτούρα του αθλήματος, αφού διέκρινε στους οπαδούς το είδος της τυφλής υποστήριξης που είχαν απολαύσει οι πιο ολοκληρωτικές ιδεολογίες. Στο ποδόσφαιρο υπήρχε ένα στοιχείο υπεροχής και ισχύος που του φαινόταν τρομακτικό. Ο αντιδογματισμός του τον έκανε καχύποπτο απέναντι σε οτιδήποτε θα μπορούσε να παρασύρει τη μάζα στον δρόμο του φανατισμού. Και το ποδόσφαιρο ήταν ένα από αυτά. Οπως ήταν η θρησκεία. Ή όπως ήταν ο αντισημιτισμός, ο φασισμός και ο εθνικισμός. «Ο εθνικισμός», έλεγε, «τρέφεται από τις βεβαιότητες. Κάθε δόγμα που απορρίπτει την αμφιβολία και την άρνηση είναι ένα είδος φανατισμού και ανοησίας».

Το πρόβλημα για τον Μπόρχες ήταν ότι ο εθνικισμός τρεφόταν και από το ποδόσφαιρο. Οι εθνικές ομάδες, παρατηρούσε, πυροδοτούν το εθνικιστικό συναίσθημα δίνοντας τη δυνατότητα σε αδίστακτα καθεστώτα να το χρησιμοποιήσουν για να νομιμοποιηθούν στη συνείδηση του κόσμου. Ενα τέτοιο καθεστώς ήταν η χούντα του Βιντέλα στην Αργεντινή. Ο Μπόρχες έδειξε εμπράκτως την απέχθειά του απέναντι σε αυτήν τη σχέση. Στο Μουντιάλ του 1978 που φιλοξένησε η χώρα του αποφάσισε να προγραμματίσει μία διάλεξή του την ώρα που ξεκινούσε ο πρώτος αγώνας της Αργεντινής στη διοργάνωση.

Δεν θυμάμαι εκείνον τον αγώνα. Αλλά θυμάμαι, μαθητής του δημοτικού, τον τελικό ανάμεσα στην Αργεντινή και την Ολλανδία, τον φανατισμό της κερκίδας, την παρατήρηση ενός μεγαλύτερου στην παρέα ότι ο Βιντέλα ήθελε πάση θυσία αυτό το κύπελλο, τους πανηγυρισμούς στα γύρω σπίτια για το γκολ της ισοφάρισης της Αργεντινής στα τελευταία λεπτά, την ικανοποίηση ενός στενού συγγενικού μου προσώπου για το γεγονός ότι οι Ολλανδοί αρνήθηκαν να παραλάβουν τα τιμητικά μετάλλια του ηττημένου στην απονομή σε ένδειξη διαμαρτυρίας προς στο καθεστώς.  Ηταν μία από τις φορές που ο Μπόρχες είχε δίκιο.  Δικαιώθηκε και το 2004 όταν η Ομόνοια σείστηκε από το σύνθημα «δεν θα γίνεις Ελληνας ποτέ». Σ’ αυτό το Μουντιάλ ας φροντίσουμε να μην τον δικαιώσουμε ούτε εμείς ούτε κανείς.