[Κιόσκι] Ο κόσμος «ανάποδα»

Κάπου στα μέσα της δεκαετίας του 1990, το περιοδικό Internazionale προσέφερε δώρο στους αναγνώστες του έναν παγκόσμιο χάρτη, ο οποίος είχε τυπωθεί «ανάποδα»: η Λατινική Αμερική, η Αυστραλία και η Αφρική βρίσκονταν στο πάνω μέρος, ενώ η Ευρώπη και η Βόρεια Αμερική στο κάτω. Στην ίδια τούμπα είχαν υποχρεωθεί οι πέντε ήπειροι και κάθε χώρα ξεχωριστά. Η Πελοπόννησος βρισκόταν για πρώτη φορά με τα πόδια προς τα πάνω και για πρώτη φορά ο ευρωπαϊκός Νότος δεν σήκωνε στις πλάτες του σαν αιώνιος αχθοφόρος τις χώρες του Βορρά αλλά συνέβαινε το αντίθετο.

Δεν ήταν φάρσα ή ανέκδοτο, ούτε και τυπογραφικό λάθος. Στόχος του ιταλικού περιοδικού, όπως και των αυστραλών χαρτογράφων που είχαν σχεδιάσει τον χάρτη, ήταν να μας ωθήσει να δούμε με έναν διαφορετικό μάτι τον κόσμο που εκείνη την εποχή ανακάλυπτε κάπως τρομαγμένος ότι ήταν πιο μικρός, δηλαδή πιο παγκοσμιοποιημένος. «Οι παραδοσιακοί χάρτες», σημείωναν οι χαρτογράφοι στο υπόμνημα, «έχουν σχεδιαστεί κάτω από την οπτική των πρώτων ευρωπαίων εξερευνητών. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο το Βόρειο Ημισφαίριο έχει τοποθετηθεί στο πάνω μέρος». Αν όμως ο Βάσκο ντε Γκάμα δεν ήταν Πορτογάλος αλλά Αβορίγινας, τότε ο Νότος θα ήταν «πάνω» και ο Βορράς «κάτω». Επομένως η αντίληψή μας για τον κόσμο, έτσι όπως θα έφθανε στον εγκέφαλό μας μέσω των οπτικών μας νεύρων, θα ήταν εντελώς διαφορετική.

Με το πρόβλημα του «ευρωκεντρισμού», επισημαίνει ο δοκιμιογράφος Πάολο Μιέλι στην Corriere della Sera, βρίσκονται αντιμέτωποι τα τελευταία χρόνια και οι ιστορικοί. Κατά την άποψή τους, είναι λάθος να μελετάμε το παρελθόν θεωρώντας ότι η Ευρώπη είναι το κέντρο του κόσμου και ότι η Ιστορία των υπόλοιπων γεωγραφικών περιοχών αποτελούν υποσημειώσεις της Ιστορίας της Γηραιάς Ηπείρου. Ενας ινδός ιστορικός όμως, ο Σανγιάι Σουμπραχμανιάμ, ακολούθησε τη λογική των αυστραλών χαρτογράφων. Η «Παγκόσμια Ιστορία» του είναι μια ενδελεχής μελέτη των αλληλεπιδράσεων ανάμεσα σε διαφορετικές κοινότητες, οι οποίες συνδέθηκαν με κάποιο ιστορικό νήμα. Στην ιστορία που διηγείται ο ινδός ιστορικός «μπερδεύονται», για παράδειγμα, ο ανιψιός του Τζένγκις Χαν που οδήγησε τους Μογγόλους ώς τη Βιέννη, ο πορτογάλος κυβερνήτης της Ινδίας και στρατιωτική ιδιοφυΐα Αφόνσο ντε Αλμπουκέρκε που είδε στον ουρανό ότι έπρεπε να καταστρέψει τη Μέκκα και τη Μεδίνα και κάποιος ενετός απεσταλμένος ονόματι Μικέλε Μεμπρέ που διαβεβαίωνε ότι η ιδέα αυτή είχε καλλιεργηθεί στην αυλή του Σάχη της Περσίας Ταχμάσπ, ο οποίος με τη σειρά του έτρεμε την «επιστροφή» του νεκρού ιμάμη Μαχντί.

Είναι αδύνατον να μη σου κεντρίσει το ενδιαφέρον μια τέτοια ιστορία. Είναι σαν να βλέπεις έναν χάρτη «ανάποδα».