[Αγιογραφίες] Προκλήσεις

Κυβερνήσεις πέφτουν, κόμματα χάνονται και αρχηγοί αλλάζουν στην ελληνική πολιτική. Το Σύνταγμα όμως αποδεικνύεται πολύ ανθεκτικότερο. Η τελευταία προσπάθεια αναθεώρησής του, το 1999-2001, αποδείχθηκε κάτι σε βρεγμένο πυροτέχνημα.

Ομολογουμένως, στο συνταγματικό πεδίο, η ελληνική πολιτική παραμένει δέσμια των επιλογών δύο μεγάλων παικτών. Του Κωνσταντίνου Καραμανλή και του Ανδρέα Παπανδρέου. Είναι ο πρώτος, στη Μεταπολίτευση του 1974, που καθόρισε τα θεσμικά χαρακτηριστικά της Ελληνικής Δημοκρατίας, ορίζοντας το γήπεδο και τους ρόλους. Ο δεύτερος, Πρωτέας της ελληνικής πολιτικής, επέβαλε ουσιαστικά το πρωθυπουργικό μοντέλο. Οχι μόνο γιατί κυριάρχησε απόλυτα στον δημόσιο στίβο. Αλλά και γιατί με την αναθεώρηση του 1985 ευνούχισε ουσιαστικά τον θεσμό του Προέδρου της Δημοκρατίας αποκόβοντας τις υπερεξουσίες που είχε θεσπίσει ο Καραμανλής.

Τίποτε άλλο δεν έγινε έκτοτε. Γιατί; Διότι είναι άλλο πράγμα να συντάσσεις εκ του μηδενός το πολίτευμα – όπως έγινε όταν έπεσε η δικτατορία και επανιδρύθηκε η Ελληνική Δημοκρατία – και άλλο να επιχειρείς να το αναθεωρήσεις. Η αναθεώρηση – πώς να το κάνουμε – θέλει ενισχυμένη πλειοψηφία. Η διαδικασία απαιτεί δύο ψηφοφορίες, πριν και μετά από βουλευτικές εκλογές, και στη μία από αυτές χρειάζονται 180 ψήφοι για να αναθεωρηθεί μια διάταξη. Δύσκολα ένα κόμμα τις έχει μόνο του. Το νούμερο φαίνεται αστρονομικό με τα σημερινά δεδομένα ενός επτακομματικού κοινοβουλευτικού συστήματος.

Παρ’ όλα αυτά ο Πρωθυπουργός επέλεξε χθες να κατεβάσει πλατφόρμα συνταγματικής αναθεώρησης. Η αλήθεια είναι ότι υπάρχουν πολλές φωνές και στο κόμμα του ακόμα – είναι χαρακτηριστική η περίπτωση του Δημήτρη Αβραμόπουλου – που υποστηρίζουν ότι αυτή είναι μια αναγκαία πρωτοβουλία. Είναι επίσης γεγονός ότι, σε αντίθεση με το 1990-2001, η ατζέντα αλλαγών που προτείνονται έχει πολύ ψαχνό. Σε κάποιες περιπτώσεις, όπως η απευθείας εκλογή Προέδρου, περικλείει ακόμη και δυναμική αλλαγής ή αλλοίωσης του χαρακτήρα του πολιτεύματος.

Ο Σαμαράς έχει εκδηλώσει τους τελευταίους μήνες μια διάθεση θεσμικών παρεμβάσεων. Το χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η σταυροδοσία στις ευρωεκλογές. Αυτό έχει να κάνει και με την ανάγκη για ένα πολιτικό πρόγραμμα που να υπερβαίνει την οικονομία. Αλλά και για την πίεση μιας εποχής που θεωρεί ότι όλα πρέπει να ξεκινήσουν από μηδενική βάση. Αν μη τι άλλο γιατί κοντέψαμε να φθάσουμε στο μηδέν. Τέλος Μεταπολίτευσης – και δεν έχει κανείς παρά να δει τι έχει πάθει το ΠαΣοΚ για να βεβαιωθεί ότι η Μεταπολίτευση τελείωσε – δεν μπορεί παρά να σημαίνει αλλαγή πλαισίου και θέσμιση μιας άλλου τύπου δημοκρατίας. Η προηγούμενη έγινε, ομολογουμένως, παρανάλωμα στον βωμό του Μνημονίου.

Ωραία – αλλά μόνο η ΝΔ του 1974 είχε 180 βουλευτές. Ούτε καν το ΠαΣοΚ της δεκαετίας του ’80 δεν πέτυχε τέτοια νούμερα στη Βουλή. Αυτό σημαίνει ότι ο Σαμαράς εκκινεί μια διαδικασία και αυτή όμως, όπως και η διακυβέρνηση, απαιτεί όρους διακομματικής συνεργασίας. Συνεργασίας ή συναίνεσης; Και σε ποια βάση; Δύσκολα ερωτήματα στο θολό τοπίο των διπλών ευρω-αυτοδιοικητικών εκλογών. Δυσκολότερα αν έχεις μπροστά σου εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας, αλλά και ασαφές χρονοδιάγραμμα για τις νέες εκλογές. Φυσικά, αν είχαν ρεφλέξ και πραγματική ανατρεπτική διάθεση, αναθεώρηση Συντάγματος θα έπρεπε να είχαν ζητήσει ήδη οι του ΣΥΡΙΖΑ. Προφανώς, ο Τσίπρας φοβάται ότι δεν θα μπορεί να συγκρατήσει κανέναν Κατρούγκαλο.

Τελικά, τους πρόλαβε και σε αυτό ο Σαμαράς. Είναι όμως κάτι που δεν μπορεί να το κάνει μόνος του. Από την άποψη αυτή, η αναθεώρηση είναι πρόκληση και μαζί ευκαιρία για όλους.