[Κιόσκι] Με τη δύναμη της καρμανιόλας

Το σκηνικό είναι δύο καρέκλες, οι πρωταγωνιστές ένας άνδρας, μία γυναίκα και οι παράλληλοι μονόλογοί τους. Οι πραγματικοί πρωταγωνιστές όμως στην παράσταση «Αυτοί που μένουν», η οποία παίζεται αυτές τις ημέρες στο Παρίσι, είναι δύο από τους τελευταίους επιζώντες του γκέτο της Βαρσοβίας. Οι μονόλογοι τους ανήκουν, είναι οι μαρτυρίες των όσων έζησαν στο γκέτο έτσι όπως καταγράφηκαν από τον δραματουργό Νταβίντ Λεσκό.

Η προσωπική τους ιστορία είναι μία από τις πολλές ψηφίδες της μεγάλης Ιστορίας. Ο 12χρονος Πολ Φαλενμπόκ και η 7χρονη εξαδέλφη του Βλόντκα Μπλιτ – Ρόμπερτσον το έσκασαν από το γκέτο τον Απρίλιο του 1943, λίγες ημέρες πριν από την καταστροφή του από τους Ναζί. Περιπλανήθηκαν μαζί, κρύφτηκαν σε εγκαταλειμμένα σπίτια, βρήκαν καταφύγιο σε πολωνικές οικογένειες. Η τύχη στάθηκε με το μέρος τους. Εκείνος ζει σήμερα στη Γαλλία, εκείνη στη Βρετανία.  

Η αξία της παράστασης, σημειώνει η Μοντ, βρίσκεται στην αποδραματοποιημένη αφήγηση των δύο κεντρικών προσώπων. Στις πολύ συγκεκριμένες και ακριβείς ερωτήσεις του Λεσκό για τη ζωή τους στο γκέτο και τις κρυψώνες απάντησαν με αξιοπρέπεια – κάποια φορά και με χιούμορ. Δεν ξεχείλισαν από οργή, δεν άφησαν την πίκρα να κυριαρχήσει, δεν υποδύθηκαν τα αιώνια θύματα, δεν επένδυσαν στην προσωπική τους τραγωδία.

  Ακριβώς αυτή την αξιοπρέπεια εντοπίζει κανείς στην αφήγηση της Εσθήρ Κοέν, της μίας από τους δύο εν ζωή Εβραίους των Ιωαννίνων από τους περίπου πενήντα που επέζησαν του Ολοκαυτώματος. Ούτε στη συνέντευξη που παραχώρησε η 90χρονη γυναίκα στον Σταύρο Τζήμα της Καθημερινής υπάρχει οργή. Είναι αδύνατον όμως να μην υπάρξει πικρία. Κι αυτό γιατί η προσωπική της τραγωδία δεν έληξε με το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Συνεχίστηκε στη μετεμφυλιακή Ελλάδα, όταν ο άγνωστος που είχε καταλάβει το σπίτι της την απείλησε ότι θα την κάψει στον φούρνο όπου άλλοτε έψηνε ψωμί η μητέρα της. Οταν οι υπάλληλοι της Νομαρχίας βρήκαν διάφορες δικαιολογίες για να μην της δώσουν πίσω τις δύο οικογενειακές ραπτομηχανές. Ή όταν η κόρη της έφυγε για πάντα για το Ισραήλ επειδή ο καθηγητής των Θρησκευτικών την αποκάλεσε «παλιοεβραία».

Την ιστορία της Εσθήρ θα πρέπει να θυμούνται και να τιμούν κυρίως εκείνοι που διαπρέπουν στον ρόλο των αιώνιων θυμάτων. Εκείνοι που επενδύουν στην τραγωδία των Ελλήνων του Διστόμου, των Καλαβρύτων και της Καισαριανής, αλλά ξεχνούν την τραγωδία των Εβραίων των Ιωαννίνων και της Θεσσαλονίκης. Γιατί τα λόγια της Εσθήρ θα έπρεπε να πέφτουν πάνω τους – πάνω σε όλους μας  με τη δύναμη μιας καρμανιόλας: «Σιωπήσαμε όλα αυτά τα χρόνια γιατί φοβόμασταν. Δεν μας αγάπησε κανένας, το καταλαβαίνετε αυτό;»