[Επιφυλλίδα] Τσαρούχης και Μασάκι

Μας βοήθησε να θυμηθούμε μια φράση του Γιάννη Τσαρούχη που την έγραψε το 1989, τη χρονιά του θανάτου του (ήδη 25 χρόνια, αν είναι δυνατόν!): «Η ψυχρή καθαρεύουσα και η βλοσυρή και άκαρπη δημοτική μπορούν να τσακώνονται αναμεταξύ τους ποια θα γίνει επίσημη γλώσσα του απάνθρωπου κράτους. Είναι και οι δύο ακατάλληλες γλώσσες για την ποίηση που έχει ανάγκη από μια γλώσσα που να μπορεί να εκφράσει τις μεγάλες στιγμές της μικρής μας ζωής».

Είναι σίγουρο ότι ο Τσαρούχης δεν γνώριζε τον Μασάκι, που άλλωστε δεν ήταν ακόμη γνωστός στον πολύ κόσμο – άρα και στην Ελλάδα -,  ούτε ο Μασάκι γνώριζε τον Τσαρούχη (τον ρωτήσαμε και δεν είχε καν ακούσει το όνομά του). Ακόμη καλύτερα. Βεβαίως, αν είχαν συναντηθεί θα είχαν κάνει καλή παρέα. Δεν υπάρχει όμως τίποτε που να μας εμποδίζει να σκεφτόμαστε ότι και χωρίς να έχουν συναντηθεί κάποια επικοινωνία θα υπήρξε ανάμεσα τους.

Αν αποκλείσουμε μια τέτοια προοπτική, σύνολη η τέχνη καταλήγει σε μια υπόθεση πληκτική, μίζερη. Κάτι χειρότερο: τόσο προβλεπόμενη όσο «οι αστοί με τις ηλίθιες εκδρομές τους τα Σαββατοκύριακα στα νησιά», κατά την τρομερή κουβέντα της Λούλας Αναγνωστάκη στο έργο της «Ο ουρανός κατακόκκινος».

ΤΟ ΘΕΜΑ ΜΑΣ όμως είναι η σύμπτωση μιας σαφήνειας ανάμεσα στον Μασάκι και στον Τσαρούχη που βάζει πολλά πράγματα στη σωστή τους θέση. Αλλά και διαλύει ψευδαισθήσεις αιώνων που μέσα στη μαζική παραγωγή έργων κουλτούρας των τελευταίων δεκαετιών έχουν μεταλλαχθεί σε βεβαιότητες πανίσχυρες, μα και δόλιες, ιταμές. (Να προσθέσουμε εδώ κάτι που δεν είναι γνωστό, ότι ο φιλόσοφος, ο οποίος υπήρξε και Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνος Τσάτσος ήταν ο πρώτος που απέδωσε τη λέξη «κουλτούρα» με τις πολύ πιο εύηχες λέξεις «πνευματική καλλιέργεια».)

Εχουμε λοιπόν τη σύμπτωση ανάμεσα στον Τσαρούχη και στον Μασάκι που καταγγέλλουν τον πολιτισμό ως κάτι ύποπτο αφού είναι συχνά το παράγωγο μιας αντίληψης για τη ζωή με δημοσιοϋπαλληλική – δηλαδή κρατική – προέλευση. Με τον Τσαρούχη μάλιστα να κάνει την αλήθεια αυτή ακόμη πιο αποκρουστική καθώς η παμπάλαια διένεξη ανάμεσα στην καθαρεύουσα και στη δημοτική δεν γίνεται αποδεικτική για την αξία της δεύτερης, από τη στιγμή που επιβαλλόμενη αυτή μπαίνει στην υπηρεσία ενός απάνθρωπου κράτους.

Με λίγα λόγια ήταν σαν να έλεγε ο Τσαρούχης ότι οποιαδήποτε γλώσσα, ακόμη η πιο ακαλλιέργητη και περιθωριακή, μπορούσε να λάμψει ως μια γλώσσα απείρως εκφραστική, με την προϋπόθεση ότι θα έντυνε ένα καθαρό και γάργαρο αίσθημα. Για τον δε κ. Μασάκι δεν έχουμε παρά να συμμεριστούμε με ενθουσιασμό τον διαχωρισμό που επιχειρεί ανάμεσα στον πολιτισμό και στην τέχνη. Φτάνει να αναλογιστούμε, στα δικά μας πια εδάφη, τις δραματικές συνέπειες από ουρανομήκεις αμετροέπειες του τύπου «ο πολιτισμός είναι η βαριά βιομηχανία της χώρας μας».

Με τη βαρύτητα βέβαια να δίνεται στις λέξεις «βαριά βιομηχανία» ώστε η έννοια πολιτισμός να γίνεται αναπόφευκτα δευτερευούσης σημασίας υπόθεση. Ή, ακόμη χειρότερα, σάμπως ο πολιτισμός να είναι δεδομένος ώστε να μπορούμε να τον εξαγάγουμε κιόλας. Εστω και αν δεν έκανε ούτε έναν άνθρωπο να αλλάξει προς το καλύτερο.