Το παράδοξο της Κεντροαριστεράς

Η δημιουργία μιας μεγάλης παράταξης στον κεντροαριστερό χώρο θα είναι όπως φαίνεται μια επίπονη πολιτική προσπάθεια. Με επιταχύνσεις και καθυστερήσεις, με συνέχειες και τομές. Και γι’ αυτό είναι σημαντικό να μείνει σταθερή στην κεντρική στόχευση. Να συγκροτήσει δηλαδή έναν υπολογίσιμο τρίτο πόλο που θα ενώνει σε μια νέα σύνθεση, αφενός, τις διαφορετικές ιστορικές διαδρομές που διέγραψαν στη μεταπολιτευτική Ελλάδα τα κόμματα του χώρου, αφετέρου, τις νέες γενιές πολιτών και πολιτικών που θα στρατευτούν για την ανασυγκρότηση της μεταμνημονιακής Ελλάδας. Για να αποτελέσει η Ελιά – Δημοκρατική Παράταξη θετικό βήμα στην ανασυγκρότηση του ευρύτερου χώρου και να ξεπεράσει τα όρια του ΠαΣοΚ, χρειάζεται να κινηθεί με αυτή την επίγνωση. Και βεβαίως, να αποφύγει το ΠαΣοΚ να μετατρέψει την Ελιά – Δημοκρατική Παράταξη σε αιτία εσωκομματικής αντιπαράθεσης. Αλλωστε, φτάνει το κακό που προκάλεσε στην υπόθεση η επιλογή της ηγεσίας της ΔΗΜΑΡ να αναγάγει τη σύγκρουση με το ΠαΣοΚ και την άρνηση διαλόγου για την ευρύτερη Κεντροαριστερά σε κύριο άξονα της πολιτικής της μετά την έξοδό της από την κυβέρνηση. Η πρωτοβουλία των 58 δημιουργήθηκε ως έκκληση – πρόσκληση ενότητας. Από την ίδρυσή της απέκλεισε να γίνει κόμμα, απέκλεισε να γίνει εσωτερική συνιστώσα σε ένα σχήμα τύπου ΠαΣοΚ – συνεργαζόμενοι, ή ΔΗΜΑΡ – συνεργαζόμενοι, γι’ αυτό είναι παράδοξο να εγκαλείται για έλλειψη πολιτικού θάρρους επειδή δεν έκανε αυτό που ούτε ήθελε ούτε είχε πει ότι θα κάνει. Ο στόχος πάντως της μεγάλης παράταξης παραμένει ψηλά στην ατζέντα, καθημερινά επιβεβαιώνεται η κοινωνική ζήτηση γι’ αυτήν και όπως δείχνει η επικαιρότητα, το ζήτημα θα τεθεί με ακόμα μεγαλύτερη επιτακτικότητα μετά τις ευρωεκλογές.

Η ανασυγκρότηση αυτού του χώρου με σκοπό να δημιουργηθεί ένας εκλογικά και πολιτικά ισχυρός τρίτος πόλος σχετίζεται προφανώς με τον τρόπο διακυβέρνησης στη μεταμνημονιακή εποχή. Θα έχουμε ένα πολυκομματικό σύστημα που θα επιβάλει κυβερνήσεις συνεργασίας και συμπεριφορές εν μέρει τουλάχιστον εθνικής συνεννόησης ή θα επικρατήσει ένας «μικρός δικομματισμός», πολωτικός, αρνητικός και στείρος, με το μεγαλύτερο μέρος των δυνάμεων του ΠαΣοΚ, της ΔΗΜΑΡ, των φιλελεύθερων να καταλήγουν σε δορυφορικά κομματίδια των δύο μεγαλύτερων πόλων; Και όσοι υποστηρίζουν αυτή τη δεύτερη εκδοχή, πιστεύουν πράγματι ότι αυτά τα κομματίδια θα μπορούν να λειτουργούν «παιδαγωγικά» και «συμβουλευτικά» σε ένα έντονα πολωτικό κλίμα, σε μια ταραγμένη περίοδο δύσκολων εθνικών αποφάσεων;

Το στρατηγικό αυτό δίλημμα τίθεται σε μια πολιτική συγκυρία κατάλληλη, γιατί ακριβώς ο «μικρός δικομματισμός» ως σύνολο και ως μεμονωμένα κόμματα συναντούν τη δυσπιστία των πολιτών. Δύο κόμματα του 20% ως αυθόρμητες επιλογές αντιπροσώπευσης αδυνατούν να εμπνεύσουν μια πλειοψηφική δυναμική. Αντιθέτως, βραχυκυκλώνονται σε κρίσιμες επιλογές που κάνουν για τις αυτοδιοικητικές εκλογές. Το γεγονός αναδεικνύει την αστάθεια του κομματικού σκηνικού που σχηματίστηκε τον Ιούνιο του 2012, στο απόγειο της απόγνωσης για τη χρεοκοπία, στην κορύφωση της «αγανάκτησης» για ό,τι είχε χαθεί δικαίως ή αδίκως. Στο μέτρο αυτό, αντανακλά μια δυσάρεστη αλλά αληθινή εν πολλοίς διαπίστωση. Η Ελλάδα του Μνημονίου περισσότερο συνέχισε και μεγέθυνε τις παθογενείς όψεις της μεταπολιτευτικής περιόδου, παρά τις υπερέβη αυτοκριτικά. Το όλο κομματικό σύστημα και ο «μικρός δικομματισμός» που γεννήθηκαν τότε, ενσωμάτωσαν και έκτοτε αναπαράγουν κατά τρόπο κραυγαλέο αυτές τις παθογένειες, χωρίς να εισάγουν στο σύστημα μια αναγεννητική ενέργεια.

Οι δύο πρωταγωνιστές αντιμετωπίζουν ο καθένας το δικό του ιδιαίτερο πρόβλημα. Η ΝΔ ως βασικός εταίρος της κυβερνητικής συνεργασίας που έλαβε την εντολή να κρατήσει την Ελλάδα στο ευρώ, έχει πάντα μπροστά της την πρόκληση να εξελιχθεί σε μια ευρύτερη φιλοευρωπαϊκή παράταξη που θα εξαπλωθεί από τις παρυφές της Ακρας Δεξιάς μέχρι το φιλελεύθερο Κέντρο. Προς το παρόν όμως βρίσκεται εγκλωβισμένη σε εσωτερική μάχη με την Ακροδεξιά (ΧΑ, ΑΝΕΛ) έχοντας κύρια «εργαλεία» την πόλωση προς τον ΣΥΡΙΖΑ, τα όποια κέρδη από τη δικαστική εμπλοκή της ΧΑ, την αναπαραγωγή της πελατειακής παλαιοκομματικής πρακτικής και την περιχαράκωση σε ένα εσωστρεφές κοινωνικό μπλοκ με «προστατευόμενες» ομάδες συμφερόντων όπως οι αγρότες «που δεν πρέπει να πληρώσουν φόρους», οι ένστολοι που απαξάπαντες «πρέπει να πάρουν μέρισμα από το πλεόνασμα» κ.λπ.

Ο ΣΥΡΙΖΑ και ο Αλ. Τσίπρας βρίσκονται σε κρίσιμη καμπή της διαδρομής τους. Ηταν τα «αστέρια» των εκλογών του 2012, ξεσήκωσαν πάθη, είτε αρνητικά γιατί θα έστελναν την Ελλάδα στη δραχμή είτε θετικά γιατί ήταν το νέο, το λαϊκό, το ριζοσπαστικό. Σήμερα ζούμε την απομυθοποίηση του ΣΥΡΙΖΑ, την υποβάθμισή του σε ένα συνηθισμένο κόμμα που εφαρμόζει τις πιο προβλέψιμες και φθαρμένες τακτικές του παρελθόντος για να κερδίσει την εξουσία που διακαώς επιθυμεί, την αδυναμία του να προτείνει μια συνεκτική πολιτική, την υποκατάσταση της έλλειψης οικονομικής πρότασης με επαναλαμβανόμενους ανεδαφικούς παλικαρισμούς, την ισχυρή δόση εθνικισμού, την περιχαράκωσή του σε ένα εσωστρεφές κρατικιστικο-συντεχνιακό κοινωνικό μπλοκ, την αδυναμία σύναψης συνεπών συμμαχιών και την επικράτηση ενός ηλικιωμένου πολιτικού προσωπικού. Ο τωρινός ΣΥΡΙΖΑ δεν τρομάζει για τις πιθανές «ριζοσπαστικές» επιλογές του. Φοβίζει για τις πιθανές επιπτώσεις της πολιτικής του ασυναρτησίας. Αυτή τον καθιστά προσώρας τουλάχιστον ασύμβατο με τους όρους διακυβέρνησης μιας ευρωπαϊκής χώρας, ιδιότυπης έστω όσο η Ελλάδα.

Γι’ αυτούς τους λόγους πιστεύω ότι η πολιτική και οργανωτική αυτονομία του τρίτου πόλου πρέπει να είναι στρατηγική επιλογή για τη νέα εποχή της εθνικής ανασυγκρότησης που έχει ανοίξει. Αν εξαερωθεί ο μεσαίος κεντροαριστερός χώρος, το παρόν ασταθές κομματικό σκηνικό μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα προβληματικό. Ενα σύστημα ΝΔ – ΣΥΡΙΖΑ, με δεξιά τη ΧΑ και αριστερά το ΚΚΕ, εμπεριέχει αστάθεια, πολωτικές τάσεις και μεγάλες εντάσεις. Το κενό μεταξύ ΝΔ – ΣΥΡΙΖΑ δεν θα δείχνει τον «μαγνητικό πόλο» που θα έλκει και θα κάνει ηπιότερο τον ανταγωνισμό των δύο μονομάχων. Γι’ αυτό το κενό χρειάζεται να καλυφθεί με την πολιτική οργάνωση και την ισχυροποίηση του τρίτου πόλου. Ευτυχώς, η κοινωνία δείχνει ότι περιέχει τέτοιες εναλλακτικές δυναμικές. Η αυτονομία από τους κομματικούς συσχετισμούς με την οποία κινούνται ακόμα στο συνδικαλιστικό επίπεδο οι κοινωνικές δυνάμεις των εργαζομένων και των μεσαίων στρωμάτων, η επιτυχία συνεργατικών σχημάτων της Κεντροαριστεράς σε σημαντικούς συλλόγους, η κοινωνική αποδοχή των δημάρχων που προτάσσουν την πόλη και όχι το κόμμα, η συσπείρωση γύρω από εμβληματικές υποψηφιότητες όπως του Καμίνη και του Μπουτάρη, όλα αυτά είναι σημάδια ότι μια στρατηγική επένδυση στο πολιτικό σχέδιο της μεγάλης δημοκρατικής παράταξης δεν είναι ουτοπία, αλλά ένα δύσκολο εγχείρημα που αξίζει τον κόπο.

Το παράδοξο της ανασυγκρότησης του ευρύτερου κεντροαριστερού χώρου έγκειται ίσως σε αυτό. Οι δυσκολίες, οι λοξοδρομήσεις, οι αβεβαιότητες της διαδικασίας μπορεί να αποδειχθούν πιο γόνιμες και εθνικά επωφελέστερες, από τις επιφανειακές βεβαιότητες και τις καταστροφικές ρουτίνες που προσφέρει ο «μικρός δικομματισμός». Αρκεί βεβαίως οι εμπλεκόμενες τώρα και στο μέλλον δυνάμεις να αντιμετωπίσουν το εγχείρημα με όρους μακράς στρατηγικής και όχι εκλογικού τακτικισμού. Αλλωστε η ανασυγκρότηση της χώρας μετά τη χρεοκοπία και οι ευρωπαϊκές διεργασίες που θα οδηγήσουν στην ευρωζώνη ΙΙ δείχνουν το ιστορικό βάθος και το προγραμματικό βάρος του εγχειρήματος. Είναι πολύ πιθανό μετά τις ευρωεκλογές αυτό να πάρει μεγαλύτερες διαστάσεις, να υπάρξουν περισσότεροι ενδιαφερόμενοι, νέες και ριζοσπαστικότερες διαδικασίες, μεγαλύτερη έμφαση στον προγραμματικό λόγο.

Ο Γιάννης Βούλγαρης είναι καθηγητής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου