Ο ιστορικός συμβιβασμός και τι δεν έμαθε η Αριστερά

Τις ημέρες που στην Ελλάδα οι οργανώσεις του ΣΥΡΙΖΑ σκοτώνονταν για τις αυτοδιοικητικές υποψηφιότητες του κόμματος και κυρίως για τον Καρυπίδη και τον Βουδούρη, ο Αλέξης Τσίπρας, με την καλή, την ευρωπαϊκή στολή, επισκεπτόταν την Ιταλία. Το ρεπερτόριο από τις διάφορες εμφανίσεις του δεν ήταν πολύ διαφορετικό από το σύνηθες: λίγες καταγγελίες, λίγα συνθήματα και μια μικρή δόση κολακείας των αριστερών της χώρας στην οποία βρέθηκε. Αλλά τι σχέση έχει η κομμουνιστική και η μετακομμουνιστική Αριστερά της Ιταλίας με τις ανάλογες εκδοχές της δικής μας; Ο Τσίπρας, βεβαίως, είπε ότι τμήμα της παράδοσης του ΣΥΡΙΖΑ εμπνέεται από τον ευρωκομμουνισμό του Ενρίκο Μπερλινγκουέρ. Εχουν όμως καμία σχέση ο Μπερλινγκουέρ και ο «ιστορικός συμβιβασμός» με την κοινοτοπία που χρησιμοποίησε ο Τσίπρας για να τεκμηριώσει, υποτίθεται, τον ιστορικό συσχετισμό που επιχείρησε;

«Ζούμε σε άλλες εποχές», είπε ο πρόεδρος, «αλλά από εκείνη την περίοδο κρατώ ότι η Ευρώπη παραμένει πεδίο πολιτικής και ταξικής πάλης». Φράσεις τέτοιου τύπου προφανώς δεν σημαίνουν τίποτε, αλλά λέγονται προκειμένου ο αρχηγός να δείξει ότι έχει κάτι να πει. Διότι, ατυχώς, η ελληνική Αριστερά, στον αντίποδα του ιταλικού παραδείγματος, συνεχίζει την ανορθολογική παράδοση της σύγκρουσης, που κατά μία άποψη θα δώσει τη ρεβάνς στην Αριστερά για την ήττα στον Εμφύλιο του 1949.

Και όμως. Και εκείνος ο Εμφύλιος, και πολλοί ακόμα μικροί εμφύλιοι που ακολούθησαν, θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί αν η ελληνική Αριστερά, σε όλες τις εκδοχές της, είχε ακολουθήσει το παράδειγμα της Ιταλίας.

n Αν η ηγεσία του κόμματος, αμέσως μετά τη λήξη του πολέμου, βάδιζε στα χνάρια του Παλμίρο Τολιάτι. Ο ιστορικός ηγέτης του ιταλικού Κομμουνιστικού κινήματος υπεράσπισε τη δημοκρατική νομιμότητα στη χώρα του ακόμη και μετά το 1947, όταν αποπέμφθηκαν οι κομμουνιστές από την κυβέρνηση. Και μετά το 1956 και τη ρήξη του Χρουστσόφ με τη σταλινική κληρονομιά, ο Τολιάτι αποδέχθηκε τον θεσμικό ρόλο του κόμματος χωρίς να αμφισβητήσει στιγμή τον ευρωπαϊκό και τον ατλαντικό προσανατολισμό της Ιταλίας. Αντιθέτως, οι έλληνες Κομμουνιστές επέλεξαν τη ρήξη. Το ΚΚΕ του Νίκου Ζαχαριάδη πολιτεύθηκε με «το όπλο παρά πόδα», αδυνατώντας να εργαστεί ως δύναμη χειραφέτησης και διεκδίκησης εργασιακών και κοινωνικών δικαιωμάτων. Και μετά την αποσταλινοποίηση, η καθαίρεση Ζαχαριάδη οδήγησε στην ηγεσία του ΚΚΕ τον Κώστα Κολιγιάννη, ο οποίος συνέχισε να επιμένει να κρατήσει το κόμμα στον αστερισμό της ΕΣΣΔ, τροφοδοτώντας τη ρήξη με τον Μήτσο Παρτσαλίδη και το «γραφείο εσωτερικού», που τελικά, μεσούσης της δικτατορίας, οδήγησε στη διάσπαση.

n Οι δεκαετίες του 1960 και του 1970 για την ιταλική Αριστερά είχαν την ένταση των εργατικών αγώνων σε ένα περιβάλλον αλματώδους βιομηχανικής ανάπτυξης, στρατηγικές συμμαχίας με το Σοσιαλιστικό Κόμμα και αποστασιοποίηση από το ΚΚ της ΕΣΣΔ. Τα γεγονότα του 1968 δίνουν έδαφος σε οργανώσεις που υιοθετούν στρατηγικές ρήξης: τη συσπείρωση γύρω από το «Il manifesto», τη Συνεχή Πάλη (Lotta Continua), την Εργατική Πρωτοπορία (Avanguardia Operaia) και την Εργατική Εξουσία (Potere Operaio). Αλλά το ΚΚ Ιταλίας (το πι-τσι), υπό την ηγεσία του Μπερλινγκουέρ, κέρδισε την επιδοκιμασία της κοινωνίας όταν, στα μέσα της δεκαετίας του 1970, υιοθέτησε την πολιτική του «ιστορικού συμβιβασμού». Αντιθέτως, η μεταδικτατορική περίοδος στην Ελλάδα βρίσκει το νόμιμο πλέον ΚΚΕ, υπό τον Χαρίλαο Φλωράκη, να αγωνίζεται για τον έλεγχο των μηχανισμών του εργατικού κινήματος, την κομματική διεύρυνση και τη συντριβή των ευρωκομμουνιστών του ΚΚΕ εσωτερικού, τους οποίους αρνούνταν να αναγνωρίσουν καθότι «ένα ήταν το κόμμα». Η σεχταριστική εκείνη πολιτική αναιρέθηκε μόνο την επόμενη δεκαετία, με τη δημιουργία του Συνασπισμού, ένα πείραμα που, τελικά, ο βαθύς μηχανισμός δεν το άντεξε.

n Το ιταλικό ΚΚ ήταν ένα κόμμα που, με σαφήνεια και κατηγορηματικά, καταδίκασε την έντονη δολοφονική δράση της ιταλικής τρομοκρατίας, κάνοντας σαφές ότι δεν θέλει να έχει καμία σχέση. Στην Ελλάδα, αντίθετα, αφού πέρασε μακρά περίοδος κατά την οποία οι τρομοκράτες βαπτίζονταν «προβοκάτορες», η καταδίκη τους από την Αριστερά ήταν απολύτως συμβατική. Η ελληνική κοινωνία, άλλωστε, ταύτιζε τους εν ψυχρώ δολοφόνους με Ρομπέν των Δασών. Διάβαζε τις προκηρύξεις τους που δημοσιεύονταν κατ’ αποκλειστικότητα εκτινάσσοντας τις κυκλοφορίες εφημερίδων και, ούτε πριν ούτε μετά την εξάρθρωση της 17 Νοέμβρη, δεν έγινε κατορθωτό να γίνει έστω μία μεγάλη συγκέντρωση που να καταδικάζει την τρομοκρατία.

n Οι διεργασίες στην ιταλική πολιτική σκηνή που οδήγησαν στην Ελιά και στη μετεξέλιξη της Αριστεράς σε κόμμα του Δημοκρατικού Σοσιαλισμού έχουν ενδιαφέρον – ιδιαίτερα όταν γίνονται στη σκιά του μπερλουσκονισμού. Αντίθετα, στην Ελλάδα το ΚΚΕ είναι ίσως το τελευταίο κόμμα του δυτικού κόσμου που πιστεύει ότι η κατάρρευση του κομμουνισμού ήταν αποτέλεσμα συνωμοσίας, ενώ ο ΣΥΡΙΖΑ, αξιωματική αντιπολίτευση πια, παρότι ο αρχηγός του ψάχνει γέφυρες στην παραδοσιακή ιταλική Αριστερά, πολιτεύεται με τη στρατηγική της ρήξης. Από τη Γένοβα μέχρι τη Νικαράγουα και από τους Αγανακτισμένους του 2011 μέχρι τις γέφυρες στον Μπέπε Γκρίλο, το μεγάλο κόμμα της ελληνικής Αριστεράς δεν ενώνει αλλά διχάζει. Τι σχέση άλλωστε μπορεί να έχει με τον «ιστορικό συμβιβασμό» το σύνθημα «ή εμείς ή αυτοί».

Ο Ενρίκο Μπερλινγκουέρ περιέγραφε ως εξής τον ιστορικό συμβιβασμό: «Θα ήταν εντελώς απατηλό το να σκεφτεί κανείς, ακόμα κι αν τα κόμματα και οι δυνάμεις της Αριστεράς κατόρθωναν να φθάσουν το 51% των ψήφων και της κοινοβουλευτικής εκπροσώπησης, […] πως ένα τέτοιο ποσοστό θα επαρκούσε δήθεν για την επιβίωση και την επιτυχία της κυβέρνησης που θα εξέφραζε μία παρόμοια πλειοψηφία. Να γιατί εμείς μιλάμε όχι για μια “αριστερή εναλλακτική λύση”, αλλά για μια “δημοκρατική εναλλακτική λύση”, δηλαδή για την πολιτική προοπτική της συνεργασίας και της συνεννόησης των λαϊκών δυνάμεων, κομμουνιστικής και σοσιαλιστικής έμπνευσης, με τις λαϊκές δυνάμεις, καθολικής έμπνευσης, χωρίς βέβαια να εξαιρούνται και άλλοι, δημοκρατικοί πολιτικοί σχηματισμοί».

Αυτός ήταν ο Μπερλινγκουέρ. Εχει καμία σχέση ο ΣΥΡΙΖΑ με την παράδοσή του που, ευκαιριακά, επικαλέσθηκε ο πρόεδρός του στην Ιταλία;

Προφανώς όχι. Διότι ο Τσίπρας δεν είναι ιστορικά ασυμβίβαστος με τις παραδόσεις της ευρωπαϊκής δημοκρατικής Αριστεράς. Είναι υστερικά ασυμβίβαστος ακόμα και με τη λογική.