[Κιόσκι] Ηταν κάποτε το facebook

Η αρθρογράφος του Νιου Γιόρκερ Μαρία Κονίκοβα ήταν ακόμη φοιτήτρια στο Χάρβαρντ όταν δημιούργησε προφίλ στο facebook. Τότε, τα όρια της ιστοσελίδας κοινωνικής δικτύωσης δεν ξεπερνούσαν τα όρια του πανεπιστημιακού ιδρύματος. Και η ίδια δεν πίστευε ότι αυτή η περίεργη κοινότητα της οποίας έγινε μέλος θα είχε κανένα μέλλον. Δεν είχε φανταστεί ότι θα γινόταν ο πιο γρήγορος και εύκολος τρόπος για να διατηρεί κανείς επαφή με τους άλλους και ότι – ακόμη περισσότερο – θα ικανοποιούσε την ανάγκη μας να ξέρουν οι άλλοι ποιοι είναι οι φίλοι μας με τα «μου αρέσει», τις κοινοποιήσεις, τα σχόλια και τις προσκλήσεις σε ομάδες. Αλλά τώρα που έγινε δέκα ετών, ξέρουμε με βεβαιότητα ότι το facebook είναι στην ουσία το καλύτερο εργαλείο επικοινωνίας στην ψηφιακή εποχή.

Είχαμε, όμως, πραγματικά τόση διάθεση για επικοινωνία; Ή το facebook μας παρέσυρε – άλλους λιγότερο άλλους περισσότερο – σε μια δίνη, ένα πανηγύρι που κάποια στιγμή θα μας φανεί σαν κοινωνική υποχρέωση γιατί θα μας έχει κουράσει; Η απάντηση δεν είναι εύκολη. Αλλά για να τη βρούμε, πρέπει να λάβουμε υπόψη μας δύο πράγματα. Το ένα είναι μερικά ενδιαφέροντα στοιχεία που παραθέτει η Κονίκοβα στο αμερικανικό περιοδικό. Σύμφωνα με έρευνα της Pew, οι έφηβοι σήμερα επιλέγουν πολύ πιο αυστηρά τι και με ποιον θα το μοιραστούν στο facebook. Το 59% έχει σβήσει εντελώς ή ανασυντάξει κάποια ανάρτηση, το 53% έχει σβήσει σχόλια, το 45% ετικέτες από φωτογραφίες και το 58% έχει μπλοκάρει κάποιον «φίλο». Είναι σαν να αποχωρούν σιγά σιγά από την αχανή και απρόβλεπτη πλατεία για να επιστρέψουν στην ασφάλεια της γειτονιάς.

Το δεύτερο πράγμα που πρέπει να λάβουμε υπόψη είναι κάτι που μας υπενθυμίζει ο Κλάουντιο Μάγκρις με μια επιστολή του στην Κοριέρε ντέλα Σέρα. Ο ιταλός συγγραφέας πληροφορήθηκε προ ημερών ότι κάποιος άγνωστος έχει δημιουργήσει ένα προφίλ στο facebook με το όνομά του. Δεν ενοχλήθηκε. Θυμήθηκε, όμως, εκείνο το άρθρο του ιταλικού Συντάγματος που λόγω της φασιστικής εμπειρίας δεν αναγνωρίζει μόνο το δικαίωμα κάποιου να οργανωθεί κάπου αλλά και το δικαίωμά του να μην οργανωθεί πουθενά. Το άρθρο αυτό, σημειώνει, είναι εξαιρετικά επίκαιρο. Από τη μία πλευρά διεκδικούμε το δικαίωμα στη διαφορετικότητα, ενώ από την άλλη επιβάλλονται συμπεριφορές σαν να είναι υποχρεωτικές για όλους. Είναι σαν να πρέπει να διαβάζουμε τα ίδια βιβλία, να συζητούμε τα ίδια προβλήματα, να συμμετέχουμε στις ίδιες εκδηλώσεις. Και όποιος δεν το κάνει είναι ένας ακοινώνητος, ένας αποσυνάγωγος.

Ακόμη και αν διακρίνει κανείς ένα στοιχείο υπερβολής στον προβληματισμό του Μάγκρις, δεν μπορεί παρά να προσυπογράψει το αίτημά του για την αναγνώριση του δικαιώματος στην ψηφιακή αποχή.