Πολύ μεγάλη για ν’ ανασάνει;

Εφθασα στη Σαγκάη στις 19 Οκτωβρίου και έμαθα τα νέα: ένας συνδυασμός κρύου καιρού, έλλειψης ανέμου, θέρμανσης μέσω λιθάνθρακα και καύσης από τους αγρότες των απομειναριών της συγκομιδής τους δημιούργησαν μια τέλεια καταιγίδα μόλυνσης στη βορειοανατολική βιομηχανική πόλη Χάρμπιν, όπου διαμένουν 10 εκατομμύρια άνθρωποι. Η κατάσταση ήταν τόσο άσχημη ώστε οι οδηγοί λεωφορείων χάνονταν επειδή η ορατότητα, λόγω του νέφους, ήταν ελάχιστη, και δεν μπορούσαν να δουν παρά μόνο μερικά μέτρα μπροστά τους. Η επίσημη ιστοσελίδα του δήμου προειδοποιεί ότι «τα αυτοκίνητα πρέπει με αναμμένα τα φώτα να κινούνται με την ταχύτητα των πεζών και να κορνάρουν συχνά για να τους ακούν όσοι δεν τους βλέπουν».

Το Παρατηρητήριο της NASA έκανε γνωστό ότι κάποιες γειτονιές του Χάρμπιν «εμφάνισαν συγκεντρώσεις συγκεκριμένων επιβλαβών ουσιών έως και 1.000 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο, όταν το όριο για την καλή ποιότητα του αέρα είναι έως 35 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο». Τα νοσοκομεία της πόλης παρουσίασαν αύξηση 30% σε ασθενείς που προσέρχονται με αναπνευστικά προβλήματα.

Δεν ήταν λοιπόν περίεργο ότι σε μια συγκέντρωση ακτιβιστών για το περιβάλλον στην οποία συμμετείχα, στη Σαγκάη, κυριαρχούσε στις συζητήσεις το ερώτημα γονέων για το πού θα έπρεπε να μένουν στην Κίνα, πότε να στέλνουν τα παιδιά έξω από το σπίτι, τι νερό και τι τρόφιμα να διαλέγουν. Η όλη κατάσταση έκανε τον Χαλ Χάρβεϊ, στέλεχος της αμερικανικής εταιρείας που συνεργάζεται με την κυβέρνηση του Πεκίνου για να βελτιώσει την ποιότητα του περιβάλλοντος, να θέσει ένα σημαντικό ερώτημα: «Τι θα γίνει εάν η Κίνα φθάσει να πληροί όλα τα κριτήρια οικονομικής επιτυχίας εκτός από ένα: δεν μπορείτε να ζήσετε εδώ;».

Αραγε σε τι ωφελεί να υπάρχουν όλα αυτά τα εντυπωσιακά κτίρια εάν είσαι παγιδευμένος μέσα τους; Τι ωφελεί εάν η γοργή ανάπτυξη της Κίνας έχει διευκολύνει τέσσερα εκατομμύρια ανθρώπους στο Πεκίνο να αγοράσουν αυτοκίνητο, όταν οι δρόμοι είναι πάντα γεμάτοι και δεν μπορεί να κινηθεί κανείς; Τι ωφελεί εάν το κατά κεφαλήν εισόδημα στην Κίνα έχει αυξηθεί τόσο ώστε δεκάδες εκατομμύρια πρώην φτωχοί αγρότες μπορούν πλέον να τρώνε καθημερινά γάλα και κρέας, όμως δεν μπορούν να έχουν εμπιστοσύνη στις μάρκες; Τι ωφελεί το αυξανόμενο ΑΕΠ εάν δεν υπάρχει καθαρός αέρας για να αναπνεύσουν οι πολίτες;

Η Κίνα έχει κατασκευάσει εντυπωσιακές υποδομές τα τελευταία 30 χρόνια – σύγχρονες πόλεις, δρόμους, αεροδρόμια, λιμάνια και τηλεπικοινωνίες – βγάζοντας περισσότερους ανθρώπους από τη φτώχεια και πιο γρήγορα από οποιαδήποτε άλλη χώρα στην ιστορία του κόσμου. Οι Κινέζοι δικαίως υπερηφανεύονται. Κάθε υγιής οικονομία, όμως, εξαρτάται από ένα υγιές περιβάλλον. Η Κίνα θα βαλτώσει εάν ο πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ και η κυβέρνησή του δεν φτιάξουν τους νόμους εκείνους που θα εξασφαλίζουν ότι όλη αυτή η ανάπτυξη δεν θα υπονομευθεί από μια επιδημία κατεστραμμένης γης και αέρα.

«Η Κίνα δεν χρειάζεται ποτάμια που το νερό τους γίνεται κόκκινο από βιομηχανικά απόβλητα», έγραψε η Πέγκι Λιου, στέλεχος της Συνεργασίας για την Καθαρή Ενέργεια, ενός αμερικανοκινεζικού προγράμματος. «Δεν χρειάζεται οι παραλίες και οι λίμνες της να είναι γεμάτες πυκνά φύκια ή 18.000 νεκρά γουρούνια να επιπλέουν στον ποταμό Χουανγκπού. Η Κίνα μπορεί να γίνει καλύτερη».

Βέβαια, αυτό είναι πιο εύκολο να το λες παρά να το κάνεις. Η Κίνα έχει μονοκομματικό σύστημα, με πολλά και αντικρουόμενα συμφέροντα στο εσωτερικό του. Τα πιο φωτισμένα κομματικά στελέχη στο Πεκίνο ίσως πουν ότι «χρειάζεται να τα καθαρίσουμε όλα αυτά», όμως πρέπει ακόμα να πάνε στα τοπικά στελέχη – τα μπόνους των οποίων εξαρτώνται κυρίως από την οικονομική ανάπτυξη – προκειμένου «να τονίσουν τα περιβαλλοντικά συμφέροντα τουλάχιστον εξίσου με τα οικονομικά», λέει ο Χάρβεϊ. Αυτό απαιτεί να παραχωρηθεί πραγματική ισχύς σε εκείνους μέσα στο σύστημα οι οποίοι πιστεύουν ότι είναι εξίσου σημαντικό να προστατευθούν τα κοινά στοιχεία – αέρας, νερό, γη, ασφάλεια τροφίμων – όσο και να αυξηθούν τα κοινά, δηλαδή ότι είναι εξίσου σημαντικό να έχεις καλά υλικά για να φτιάξεις μια πίτα όσο και να την κάνεις πιο μεγάλη. «Τελικά», λέει ο Χάρβεϊ, «εάν η πίτα δεν τρώγεται δεν έχει καμία σημασία πόσο μεγάλη θα τη φτιάξεις».