[Ιστορίες] Φυλακές Βλαντίμιρ

«Την περίοδο που με είχαν κλείσει στις Φυλακές Βλαντίμιρ με κυρίευε συχνά η απελπισία. Η πείνα, οι αρρώστιες και πάνω από όλα η ανημποριά, η απόλυτη ανημποριά απέναντι στο κακό, με έκαναν να θέλω να ορμήσω στους δεσμώτες μου, με αποκλειστικό στόχο τον θάνατό μου… Μόνο ένα πράγμα που έδωσε τη δύναμη να επιζήσω αυτού του εφιάλτη: η ελπίδα ότι μια μέρα θα έβγαινα και θα έλεγα σε ολόκληρο τον κόσμο τι είχα δει και βιώσει…»*

Το πρώτο βραβείο Ζαχάρωφ για την Ελευθερία της Σκέψης απονεμήθηκε το 1988 από το Ευρωκοινοβούλιο στον Νέλσον Μαντέλα και στον Ανατόλι Ματσένκο. Ο τελευταίος ήταν ήδη νεκρός από διετίας. Είχε περάσει τα 15 από τα 48 χρόνια του στα σοβιετικά γκουλάγκ. Τον Αύγουστο του 1986 ξεκίνησε την τελευταία του απεργία πείνας στις φυλακές της Κριστοπόλ. Ζητούσε από τον Μιχαήλ Γκορμπατσόφ να κάνει πράξη τα λόγια περί μεταρρυθμίσεων αφήνοντας ελεύθερους τους πολιτικούς κρατούμενους. Πέντε εβδομάδες αργότερα ο Μαρτσένκο μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο των φυλακών και υποβλήθηκε σε υποχρεωτική σίτιση την οποία περιέγραψε ως φριχτό βασανιστήριο. Επειτα από 17 ημέρες ο Μαρτσένκο εγκατέλειψε την απεργία πείνας. Δώδεκα ημέρες μετά πέθανε. Λίγο αργότερα ο Γκορμπατσόφ ξεκίνησε τη διαδικασία απελευθέρωσης όλων των πολιτικών κρατουμένων.

Λίγο αφότου μεταφέρθηκε στη Σωφρονιστική Αποικία Νο 14 της Μορδοβίας, στα τέλη του 2012, η Ναντέζκα Τολοκονίκοβα, η τραγουδίστρια του πανκ-ροκ συγκροτήματος διαμαρτυρίας Pussy Riot, ζήτησε ένα αντίγραφο του αυτοβιογραφικού έργου που είχε ολοκληρώσει ο Μαρτσένκο το 1967. Πρέπει να αναγνώρισε πολλά πράγματα διαβάζοντάς το: τη βία, τα καταναγκαστικά έργα, τους εξευτελισμούς, τη στέρηση ύπνου και τροφής – τα γκουλάγκ παραμένουν ζωντανά. Στις 23 Σεπτεμβρίου, η Ναντέζκα ξεκίνησε απεργία πείνας σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τις συνθήκες κράτησής της: ζητούσε να μεταφερθεί σε άλλες φυλακές. Δέκα ημέρες αργότερα εισήχθη στο νοσοκομείο. Σταμάτησε την απεργία πείνας, θεωρώντας ίσως ότι θα ικανοποιούσαν το αίτημά της. Αλλά λίγο μετά μεταφέρθηκε πίσω στη Σωφρονιστική Αποικία Νο 14. Νέα απεργία πείνας. Και έπειτα εξαφανίστηκε. Εχουν περάσει δύο εβδομάδες. Η μόνη εξήγηση των Αρχών είναι ότι βρίσκεται σε «διαδικασία μεταφοράς». Η 23χρονη είναι διάσημη, η λογική λέει ότι η Μόσχα δεν θέλει να τη δει νεκρή. Αλλά ούτε τον Ματσένκο ήθελε, λογικά, να σκοτώσει.   

*Απόσπασμα από την εισαγωγή της αυτοβιογραφίας του Ανατόλι Ματσένκο
«Η κατάθεσή μου»