[Ιστορίες] Δεν έχει ντροπή, έχει συμφέρον

«Είμαι Τούρκος, τίμιος και εργατικός. Πρέπει να προστατεύω τους νεότερους, να σέβομαι τους αρχαιότερους, να αγαπώ την πατρίδα και το έθνος μου περισσότερο από τον εαυτό μου».

Ογδόντα χρόνια τώρα, οι μαθητές των τουρκικών σχολείων έδιναν με μια φωνή, σχεδόν λέξη προς λέξη, τον ίδιο όρκο. Στοιχισμένοι και ένστολοι, υπόσχονταν στον «Μεγάλο Ατατούρκ», συνήθως σε μια μπρούντζινη προτομή του, να «εργαστούν χωρίς ανάσα» για τους «στόχους» που τους «έθεσε». Είτε ήταν Πόντιοι της Μαύρης Θάλασσας είτε Αραβες της τουρκοσυριακής μεθορίου είτε Ελληνες της Κωνσταντινούπολης είτε Κούρδοι του Ντιγιάρμπακιρ, έκλειναν όλοι τον όρκο τους κάθε Δευτέρα πρωί, ενίοτε και κάθε πρωί, με την ίδια φράση: «Πόσο ευτυχισμένος είναι αυτός που μπορεί να λέγεται Τούρκος!».

«Δεν έβρισκα κανένα νόημα, τον απήγγειλα σαν ποίημα, χωρίς πραγματικά να καταλαβαίνω το εθνικιστικό του περιεχόμενο», θυμάται η μουσουλμάνα Μάγια Αρακόν. «Ποτέ δεν βρήκα τον όρκο αυτόν ταιριαστό με μια χώρα που θέλει να γίνει δημοκρατική. Για να μην αναφερθώ στον νόμο που τον καθιστούσε υποχρεωτικό για τα παιδιά», σχολιάζει ο Ιγκάλ Ατζιμάν, Εβραίος της Κωνσταντινούπολης. «Στο σχολείο έπρεπε να λέω πόσο ευτυχισμένη νιώθω που είμαι Τουρκάλα, ενώ στο σπίτι μού εξιστορούσαν πώς ένα κομμάτι της οικογένειάς μου εξαφανίστηκε στη γενοκτονία που διέπραξαν οι Τούρκοι το 1915. Σκέτη σχιζοφρένεια», λέει η Αρμένισσα Μαράλ. Μέχρι τις 8 Οκτωβρίου, οπότε ο επίμαχος όρκος καταργήθηκε επισήμως.

Ακριβώς οκτώ ημέρες πριν από την «έξοδο» του όρκου, επέστρεψαν στο τουρκικό αλφάβητο τρία απαγορευμένα γράμματα – το Q, το W και το X. Και τα τρία αυτά γράμματα παραβίαζαν τον νόμο της 1ης Νοεμβρίου του 1928, βάσει του οποίου αντικαταστάθηκαν τα αραβικά γράμματα του οθωμανικού αλφαβήτου με το λατινικό αλφάβητο. Ο λόγος του εξοστρακισμού τους ήταν απλός – μέσα στον παραλογισμό του: η χρησιμοποίησή τους στην κουρδική γλώσσα.

Τόσο η κατάργηση του μαθητικού όρκου όσο και η αποκατάσταση του Q, του W και του X εντάσσονται στο «πακέτο εκδημοκρατισμού» που αποφάσισε η κυβέρνηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Δεν γνώρισαν την ίδια προβολή με εκείνη την άλλη μεταρρύθμιση του πακέτου, την «απελευθέρωση» της μαντίλας στα περισσότερα δημόσια κτίρια. Ισως και δικαίως. Για να παραφράσουμε μια τουρκική παροιμία, ο Ερντογάν δεν έχει ντροπή, έχει συμφέρον.