[Διαστάσεις] Εβγαλε το κλειδί

Ηταν 7 Νοεμβρίου 1943. Η Ρώμη είχε μόλις καταληφθεί από τους Γερμανούς και οι αντιφασιστικές οργανώσεις αποφάσισαν να τιμήσουν την επέτειο της Οκτωβριανής Επανάστασης γράφοντας συνθήματα στους τοίχους. Ο Κάρλο Λιτσάνι με δύο συντρόφους του ανέλαβαν μια ζώνη του κέντρου. Και εκτός από το «Ζήτω η 7 Νοέμβρη!», έγραψαν δύο ακόμη συνθήματα: «Ζήτω η Ρόζα Λούξεμπουργκ!» και «Ζήτω ο Καρλ Λίμπκνεχτ!». Ηταν δική του ιδέα. Ηθελε να θυμίσει στους Ναζί ότι αυτοί οι μεγάλοι κομμουνιστές ήταν συμπατριώτες τους. Αλλά τα ονόματα ήταν μεγάλα και πολύπλοκα, οι σύντροφοι καθυστέρησαν και στη Βία ντέλε Κουάτρο Φοντάνε τούς πέτυχε μια γερμανική περίπολος. Τα χέρια τους ήταν κόκκινα, κουβαλούσαν βούρτσες και πινέλα, ήταν φανερό ότι δεν είχαν πάει για πικνίκ. Οι Γερμανοί έστρεψαν τα όπλα τους εναντίον τους. Και τότε εκείνοι, με το θάρρος που δίνει η απελπισία, έκαναν κάτι απίστευτο: χτύπησαν τα όπλα με τα χέρια τους, τα πέταξαν κάτω και μέσα στη γενική σύγχυση το έβαλαν στα πόδια.

Ο Κάρλο Λιτσάνι ήταν από μικρός αντιφασίστας. Και η πολιτική ήταν ο μεγάλος του έρωτας. Στα τέλη της δεκαετίας του ’40 κι ενώ εκείνος είχε ουσιαστικά την ευθύνη της Κομμουνιστικής Νεολαίας στη Ρώμη, έφθασε στην πρωτεύουσα ο μεγάλος του μύθος: ο Ενρίκο Μπερλινγκουέρ. Κατάλαβε τότε ότι έπρεπε να αλλάξει δουλειά. Και το έριξε στον κινηματογράφο. Ξεκίνησε ως κριτικός, συνέχισε ως σεναριογράφος, διακρίθηκε στον νεορεαλισμό, συνεργάστηκε με τον Γκοντάρ, τον Μπερτολούτσι και τον Παζολίνι, γύρισε αριστουργήματα όπως το «Χρονικό των φτωχών εραστών» (1954) και οι «Ληστές στο Μιλάνο» (1968), διηύθυνε το Φεστιβάλ Βενετίας από το 1979 ώς το 1982. Οι αδελφοί Ταβιάνι είπαν κάποτε ότι έχει σκηνοθετήσει τα οκτώ ωραιότερα λεπτά του ιταλικού κινηματογράφου. Το όνειρό του ήταν να πεθάνει μαζί με τη γυναίκα του, όπως ο Ρωμαίος και η Ιουλιέτα. Αλλά δεν τα κατάφερε. Το περασμένο Σάββατο πήδηξε από τον τρίτο όροφο στον δρόμο. Ηταν 91 ετών, απολύτως διαυγής, δεν υπέφερε από κάποια ασθένεια και είχε πολλά σχέδια για το μέλλον. Αλλά δεν άντεχε άλλο αυτή τη ρήξη ανάμεσα στο σώμα και στο πνεύμα που έρχεται με τα γηρατειά. Και η ευθανασία είναι απαγορευμένη στην Ιταλία. Στο σημείωμα που άφησε στην οικογένειά του έγραψε: «Αγαπημένοι μου, συγχωρέστε με, βγάζω το κλειδί».

Δύο ειδών αυτοκτονίες συγκλονίζουν περισσότερο, έγραψε χθες ο κοινωνιολόγος Ντομένικο ντε Μάζι στην «Κοριέρε». Των παιδιών, επειδή δραπετεύουν από την εμπειρία. Και των ηλικιωμένων, επειδή δραπετεύουν από τη μνήμη. Οταν αυτοκτονεί ένα παιδί, μας στερεί τα μαθήματα που είχε να μας δώσει. Οταν αυτοκτονεί ένας άνθρωπος 91 ετών, μας στερεί την ελπίδα να βρούμε τρόπους να συμφιλιωθούμε με τη μνήμη. Και μας δείχνει πόσο βίαιη, αμείλικτη και ενίοτε αφόρητη είναι η αέναη μάχη ανάμεσα στον Ερωτα και στον Θάνατο.