[Κιόσκι] Ο Μίστερ Χάιντ μέσα μας

Τον Ιανουάριο του 2011 ο υπουργός Ενσωμάτωσης της σουηδικής κυβέρνησης προανήγγειλε την έκδοση μιας «Λευκής Βίβλου» για τις επιθέσεις και τις απειλές που είχαν δεχθεί οι Ρομά από τις σουηδικές Αρχές στη διάρκεια του 20ού αιώνα. Ο Ερικ Ούλενχαγκ προέρχεται από το κόμμα των Φιλελεύθερων. Και στις δηλώσεις του ήταν κατηγορηματικός: «Στη διάρκεια της Ιστορίας, οι πληθυσμοί των Ρομά έχουν πέσει θύματα απαράδεκτων επιθέσεων, όπως ήταν η υποχρεωτική στείρωση για τους ίδιους και η στέρηση του δικαιώματος των παιδιών τους στην εκπαίδευση. Εάν θέλουμε να προχωρήσει η κοινωνία μας, το κράτος πρέπει να αναγνωρίσει τις αδικίες που έχει διαπράξει», είχε πει τότε.

Η αναμέτρηση με το παρελθόν είναι πάντα μια δύσκολη υπόθεση. Ολες οι κοινωνίες κρύβουν σκελετούς στην ντουλάπα τους, αλλά μόνο κάποιες από αυτές τολμούν να ανοίξουν τα φύλλα της και να κοιτάξουν μέσα. Για να κάνεις κάτι τέτοιο, πρέπει να αποδεχθείς τον Μίστερ Χάιντ που κρύβεις μέσα σου, να αναγνωρίσεις ότι στην Ιστορία δεν έχεις υπάρξει μόνο θύμα αλλά και θύτης, να απαλλαγείς από την πλάνη πως το παρελθόν σου είναι μόνο ηρωικό και ένδοξο. Κυρίως, όμως, πρέπει να σε απαλλάξει η ίδια σου η χώρα από ένα εθνικό αφήγημα που σε τοποθετεί ως Σουηδό, Ελληνα, Αυστραλό ή Κινέζο στην σφαίρα του καλού και του ενάρετου.

Δεν είναι η περίπτωσή μας. Πριν από μερικές ημέρες, ο Ντανιέλ Κον Μπεντίτ μάς κάλεσε να αναζητήσουμε τις ρίζες του φαινομένου της Χρυσής Αυγής όχι στην κρίση, αλλά στην Ιστορία μας. Πιθανότατα δεν θα το κάνουμε ποτέ. Μάλλον δεν θα μάθουμε ποτέ τον λόγο για τον οποίο οδηγήθηκαν στα ναζιστικά στρατόπεδα σχεδόν όλοι οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης και ενδεχομένως δεν θα ζητήσει ποτέ επίσημα συγγνώμη το ελληνικό κράτος για το γεγονός ότι έχτισε ένα πανεπιστήμιο πάνω στο εβραϊκό νεκροταφείο της πόλης. Αφήνουμε τη λήθη να κάνει τη δουλειά της.

Και οι Σουηδοί; Αμφιταλαντεύονται ανάμεσα στις δύο πλευρές του εαυτού τους. Πριν από μερικές ημέρες η εφημερίδα Dagens Nyheter αποκάλυψε ότι το σουηδικό κράτος φακελώνει τους Ρομά. Η διγλωσσία της κυβέρνησης είναι προφανής. Εδωσε, όμως, την ευκαιρία για ακόμη μια κατάδυση στη σκοτεινή πλευρά. Μια άλλη εφημερίδα, η Sydsvenscan, έπιασε το νήμα από το μακρινό 1637, όταν το σουηδικό κράτος απείλησε με θανατική ποινή όσους «Βοημούς ή Τσιγγάνους» δεν εγκατέλειπαν τη χώρα, για να φτάσει στην απαγόρευση επαναπατρισμού έως το 1954 των Ρομά που γλίτωσαν από τα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης. Εκεί όπου κάποτε οι έλληνες Εβραίοι συναντήθηκαν με τους σουηδούς Ρομά.