[Ιστορίες] Δυστυχισμένες ημέρες

Οι γάλλοι θεατρόφιλοι την περίμεναν πώς και πώς αυτή την παράσταση. Γνωρίζουν άλλωστε καλά τον Ελβετό Κρίστοφ Μαρτάλερ και τις ιδιότυπες μουσικές παραστάσεις του. Το 2005 είχαν αφιερώσει τόνους μελάνης στο «Να προφυλαχτούμε από το μέλλον», μια εφιαλτική τοιχογραφία εμπνευσμένη από τα πειράματα σε παιδιά που έγιναν κατά τη ναζιστική περίοδο αλλά και ύστερα από αυτήν στο νοσοκομείο Οτο-Βάγκνερ της Βιέννης. Το 2009, υποδέχθηκαν με διθυραμβικές κριτικές το «Ρίζενμπουτσμπαχ, μια μόνιμη αποικία», μια παράσταση για τις «τελευταίες ημέρες της καταναλωτικής κουλτούρας», που έβαζε στο μικροσκόπιο την ευρωπαϊκή μικροαστική τάξη και τις αγιάτρευτες νευρώσεις της. Αλλά η νέα παράσταση του Μαρτάλερ, «Τελευταίες ημέρες. Μια αγρύπνια», δημιουργήθηκε για τον χώρο όπου έκανε πρεμιέρα τον Μάιο, την ιστορική αίθουσα του παλαιού Κοινοβουλίου της Αυστρίας, ένα σκηνικό-κλειδί της ευρωπαϊκής ιστορίας, της ανόδου του ναζισμού, του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου… Μπορούσε άραγε να διατηρήσει την ίδια σημασία, την ίδια δύναμη στη μεγάλη αίθουσα του Théâtre de la Ville στο Παρίσι;

Την ίδια ίσως όχι, αποφάνθηκαν· αλλά σημασία και δύναμη, ναι, αδιαμφισβήτητα. Η παράσταση αναμειγνύει στο μυαλό του θεατή ναζιστική ρητορική και σύγχρονο λόγο· διαβόητες ομιλίες που έγιναν πριν και μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, φορείς της ιδεολογίας που οδήγησε στην καταστροφή, με την εθνικιστική, ξενόφοβη ρητορική που επιστρέφει σήμερα σε τόσες γειτονιές της Ευρώπης. Την ίδια ώρα, ακούγεται «η μουσική των θυμάτων», μουσικά έργα εννέα εβραίων, τσέχων, πολωνών και αυστριακών συνθετών που διώχθηκαν από τους Ναζί, κάποια από αυτά γεννημένα στο στρατόπεδο Τερεζίν. Στο Théâtre de la Ville, οι θεατές καταλαμβάνουν αυτές τις ημέρες τον χώρο όπου βρίσκεται συνήθως η σκηνή. Και από τη σκηνή κοιτούν τις πολυθρόνες «τους», τον χώρο όπου εκτυλίσσονται όλα. Οι «τελευταίες ημέρες» και η «αγρύπνια». Αυτή έρχεται στο δεύτερο μέρος. Οταν έρχονται να καθήσουν απέναντι στο κοινό οι νεκροί ή οι νεκροζώντανοι, με τα ρούχα στο χρώμα της σκόνης, με τα ίχνη του θανάτου στα πρόσωπα και τα κορμιά τους, με το επίμονο βλέμμα και εκείνη τη μουσική να παίζει. Η κριτικός τής «Le Monde» βγήκε από την αίθουσα νιώθοντας ένα αφόρητο βάρος στους ώμους της. Το «Ρίζενμπουτσμπαχ» είχε έρθει στην Ελλάδα. Το «Τελευταίες ημέρες. Μια αγρύπνια» το χρειαζόμαστε να έρθει.