[Κιόσκι] Δεσποινίς Τζούλια

Στο «Συμπόσιο» του Πλάτωνα, ο Αγάθωνας κάθεται κάποια στιγμή δίπλα στον Σωκράτη. Η κίνησή του δεν είναι τυχαία. Ο μαθητής καλλιεργεί την ψευδαίσθηση ότι  το κεφάλι του είναι ένα δοχείο μέσα στο οποίο ο δάσκαλος θα μπορούσε να αδειάσει το υγρό της θεϊκής του γνώσης. Αλλά όταν ο Αγάθωνας ζητάει από τον Σωκράτη να του μεταγγίσει τη γνώση του, ο φιλόσοφος αρνείται. Στη συνέχεια επιχειρεί να διαλύσει την ψευδαίσθηση του μαθητή του ότι η γνώση ταυτίζεται με την παθητική υποδοχή εννοιών που κατέχει κάποιος άλλος. Προσπαθεί να κινητοποιήσει τη σκέψη του, να ενεργοποιήσει τη δίψα του για μάθηση.

Αυτή η ψευδαίσθηση κυριαρχεί σχεδόν απόλυτα στο σημερινό εκπαιδευτικό σύστημα. Οι μαθητές έχουν μετατραπεί σε παθητικούς υποδοχείς της γνώσης. Είναι μικροί Αγάθωνες που θα ήθελαν να γεμίσει ξαφνικά το κεφάλι τους με όλη την γνώση που τους είναι απαραίτητη για να αντεπεξέλθουν στις ανάγκες ενός λιγότερο ή περισσότερο απάνθρωπου εξεταστικού συστήματος. Το χειρότερο είναι ότι δεν έχουν απέναντί τους έναν Σωκράτη αλλά απρόθυμους δασκάλους που είναι υποχρεωμένοι να κάνουν αυτή τη δουλειά.

Σε αυτό το παιχνίδι των ψευδαισθήσεων είναι χαμένοι όλοι. Οι μαθητές, γιατί παραμένουν αδρανείς και στο τέλος πνίγονται στο απέραντο χασμουρητό της στείρας αποστήθισης. Οι δάσκαλοι, γιατί διαβρώνονται μέρα με την ημέρα από τη συνεχή επανάληψη. Και στο τέλος απονευρώνονται.

Το επεισόδιο αυτό με τον Αγάθωνα και τον Σωκράτη από το «Συμπόσιο» υπενθυμίζει στη Repubblica ο καθηγητής Κοινωνικής Ψυχολογίας Μάσιμο Ρεκαλκάτι. Η δουλειά του δασκάλου, γράφει, δεν είναι τόσο να μοιράσει γνώση όσο να κάνει τους μαθητές του να την αγαπήσουν. Τώρα που ανοίγουν τα σχολεία, εύχεται να υπάρχει κάπου κάποιος δάσκαλος που θα μιλάει με πάθος για ένα ποίημα του Ουνγκαρέτι, κάποιος άλλος για τους νόμους της θερμοδυναμικής, ένας τρίτος για την καταγωγή του Σύμπαντος, ο επόμενος για μια ξένη γλώσσα, τους ήχους της, την υφή της, την αξία της.

Ο ιταλός καθηγητής ξέρει ότι απευθύνεται σε έναν δάσκαλο τον οποίο η Πολιτεία έχει κακομεταχειριστεί, σ’ έναν εργαζόμενο ταπεινωμένο οικονομικά και κοινωνικά. Είναι κάτι στην Ιταλία, ή εδώ, που δεν μπορεί να παραβλέψει κανένας. Μπορεί, όμως, να δικαιολογήσει τον ρομαντισμό του Ρεκαλκάτι και να αντιληφθεί την αγωνία του. Να  πιστέψει ότι, όταν πήγαινε σχολείο σε ένα υποβαθμισμένο προάστιο του Μιλάνου, υπήρχε κάποια Τζούλια Τερτσάγκι που του έσωσε τη ζωή μόνο με μερικές ώρες μάθημα την εβδομάδα.

Είναι σχεδόν αδύνατο για ένα παιδί να συναντήσει έναν Σωκράτη στη μαθητική του ζωή. Αλλά τη δική του Τζούλια ασφαλώς και μπορεί να την βρεί.