[Ιστορίες] Μαθηματικά απίθανο

Στο υπόγειο γραφείο του στο FBI, ο θρυλικός (από τη σειρά X-Files) Φοξ Μόλντερ είχε μια αφίσα που έδειχνε ένα UFO, και ένα «ΘΕΛΩ ΝΑ ΠΙΣΤΕΨΩ» γραμμένο από κάτω. Αυτά βέβαια ανήκουν στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας. Ή μήπως όχι;

Ομάδα ερευνητών με επικεφαλής τον Νταν Κέιχαν, καθηγητή Δικαίου στο Πανεπιστήμιο του Γέιλ, έκαναν ένα πείραμα. Στρατολόγησαν 1.111 ανθρώπους που κατηγοριοποιήθηκαν με βάση τόσο τις πολιτικές τους πεποιθήσεις όσο και το επίπεδο των μαθηματικών τους γνώσεων. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να ερμηνεύσουν τα αποτελέσματα μιας (πλασματικής) επιστημονικής μελέτης. Αφορούσε μια κρέμα για εξανθήματα. Οι συμμετέχοντες προειδοποιούνταν πως «οι νέες θεραπείες συχνά έχουν αποτέλεσμα, αλλά ενίοτε κάνουν τα εξανθήματα χειρότερα. Επίσης, ακόμα και όταν η θεραπεία δεν έχει αποτέλεσμα, τα εξανθήματα καμιά φορά βελτιώνονται ή χειροτερεύουν από μόνα τους». Κατόπιν, τους παρουσιάζονταν τα αποτελέσματα για τη νέα κρέμα. Από τους ασθενείς που τη χρησιμοποίησαν, 223 βελτιώθηκαν και 75 χειροτέρεψαν. Από τους ασθενείς που δεν τη χρησιμοποίησαν, 107 βελτιώθηκαν και 21 χειροτέρεψαν. Λοιπόν; Οι άνθρωποι που χρησιμοποίησαν την κρέμα είχαν περισσότερες πιθανότητες να εμφανίσουν βελτίωση ή επιδείνωση;

Για να απαντήσει κανείς σωστά, στη συγκεκριμένη εκδοχή ότι μάλλον θα εμφάνιζαν επιδείνωση, έπρεπε να συγκρίνουν τις αναλογίες των αριθμών. Το 59% των συμμετεχόντων απάντησε λάθος. Οσοι είχαν περισσότερες μαθηματικές γνώσεις τα πήγαν σαφώς καλύτερα. Λογικό. Επειτα όμως, οι ερευνητές κάλεσαν τους συμμετέχοντες να ερμηνεύσουν μια άλλη μελέτη: αφορούσε την αποτελεσματικότητα «νόμου που απαγορεύει στους πολίτες να φέρουν όπλα δημοσίως». Βασικά ήταν η μελέτη για την κρέμα μεταμφιεσμένη. Από τις πόλεις που απαγόρευσαν τα όπλα, 223 κατέγραψαν αύξηση της εγκληματικότητας, 75 μείωση. Από τις πόλεις που δεν τα απαγόρευσαν, 107 κατέγραψαν αύξηση της εγκληματικότητας, 21 μείωση. Αλλά αυτή τη φορά, τα μαθηματικά πήγαν περίπατο και πρωταρχικό ρόλο ανέλαβαν οι πολιτικές πεποιθήσεις. Διαπιστώθηκε μάλιστα πως όσο καλύτερος στα μαθηματικά ήταν ο πολιτικά φιλελεύθερος ή συντηρητικός πολίτης που καλούνταν να ερμηνεύσει τη μελέτη τόσο περισσότερο επέτρεπε στις πεποιθήσεις του να επηρεάσουν την κρίση του. «Η λογική είναι, και οφείλει να είναι, σκλάβος των παθών», είχε πει ο σκωτσέζος φιλόσοφος Ντέιβιντ Χιουμ. Επιστημονικά διαπιστωμένη η κύρια πρόταση. Η δευτερεύουσα χωράει πολλή συζήτηση.