[Διαστάσεις] Εστω και για ένα θύμα

Εχω μια φίλη που ενοχλείται όταν χρησιμοποιώ λέξεις που παραπέμπουν στα γεννητικά όργανα. Το θεωρεί σεξισμό. Συχνά, λοιπόν, το κάνω επίτηδες για να την πειράξω. Δεν θα το έκανα όμως ποτέ στα κείμενά μου. Ούτε θα χρησιμοποιούσα τέτοιες λέξεις σε μια δημόσια εκδήλωση. Δεν είναι θέμα «πολιτικής ευπρέπειας». Είναι θέμα αισθητικής και σεβασμού.

Το κίνημα της πολιτικής ευπρέπειας ή ορθότητας έχει συνδεθεί στο παρελθόν με πολλές ακρότητες. Ενα σχολείο στο Σιάτλ μετονόμασε τα πασχαλινά αυγά σε «ανοιξιάτικες σφαίρες» για να μην πληγώνονται όσοι δεν γιορτάζουν το Πάσχα. Το BBC κατάργησε σε ένα από τα προγράμματά του τους όρους «προ Χριστού» και «μετά Χριστόν» για να μη θίγονται τα άλλα θρησκεύματα. Στην Ελλάδα, κάποιες φεμινίστριες έχουν ζητήσει να μη χρησιμοποιείται η λέξη «επάνδρωση», καθώς αναφέρεται στον μισό μόνο πληθυσμό. Από την άλλη πλευρά, κανείς δεν χαρακτηρίζει πλέον δημοσίως «καθυστερημένο» ένα παιδί με διανοητικά προβλήματα ούτε αποκαλεί «νέγρο» τον Πρόεδρο Ομπάμα. Δεν το επέβαλαν κάποιοι κανόνες, αλλά η ίδια η ζωή. Ή η φόρτιση της Ιστορίας.

Τον περασμένο μήνα το πρακτορείο Ασοσιέιτεντ Πρες ζήτησε από τους δημοσιογράφους του να πάψουν να χρησιμοποιούν τον όρο «λαθρομετανάστες» και να χρησιμοποιούν τη λέξη «λαθραίος» μόνο για την πράξη, όχι για τους ανθρώπους. Οι υπεύθυνοι εξήγησαν ότι ο όρος τούς βολεύει και τον θεωρούν ανώδυνο. Τον καταργούν όμως επειδή προσβάλλονται κάποιοι άνθρωποι που, ιδιαίτερα αυτή την εποχή, χρήζουν προστασίας. Ανάλογες σκέψεις κάνουν οι «Νιου Γιορκ Τάιμς» και άλλες εφημερίδες. Ο φίλος Δημοσθένης Κούρτοβικ υποστήριξε το περασμένο Σάββατο ότι αυτό είναι ένα άλλο είδος ρατσισμού και χρησιμοποίησε ως αντιπαραδείγματα τις λέξεις «λαθροκυνηγός» και «λαθραναγνώστης». Για τις λέξεις αυτές, όμως, δεν υπάρχουν – ούτε θα μπορούσε να υπάρχουν – διαμαρτυρίες από ευπαθείς ομάδες.

Η γαλλική Βουλή αποφάσισε την περασμένη εβδομάδα να καταργήσει τη λέξη «φυλή» από τους νόμους της, καθώς δεν έχει επιστημονική βάση και δίνει τροφή στους ιδεολόγους του ρατσισμού. Η Δεξιά κατηγόρησε τους Σοσιαλιστές ότι δεν λύνουν έτσι το πρόβλημα. «Να καταργήσουμε και τη λέξη αρρώστια, ώστε να γίνουμε όλοι υγιείς», έγραψε ένας αναγνώστης στη «Μοντ». «Καμία σχέση. Οι αρρώστιες υπάρχουν, οι ανθρώπινες φυλές όχι», απάντησε ένας άλλος. Ή, όπως είχε πει ο Φρανσουά Ολάντ σε μια προεκλογική του ομιλία, «μία φυλή υπάρχει, και μία οικογένεια, η ανθρώπινη οικογένεια».

Ακρότητες; Σε έναν κόσμο αρμονικής συμβίωσης και ειρήνης, ίσως. Σε μια ήπειρο όπου οι νεοναζί σηκώνουν ξανά κεφάλι, όχι. Αντιστοίχως, ο Σλάβοϊ Ζίζεκ θα μπορούσε να πει το αστείο του για τα γκουλάγκ στην παρέα του. Οχι σε μια δημόσια εκδήλωση – για τον κίνδυνο να υπάρχει στο ακροατήριο έστω και ένα θύμα τους.