[Τρίτη άποψη] Αλληλεγγύη – αλλά πώς

Η αλληλεγγύη είναι θεμελιακό σύνθημα της εργατικής Πρωτομαγιάς αφότου καθιερώθηκε, το 1891 από τη Σοσιαλιστική Διεθνή, για να εξαπλωθεί σε όλο τον κόσμο. Αλληλεγγύη ανάμεσα σε όλους τους εργάτες, τους εργαζόμενους μισθωτούς ευρύτερα, αλλά και ανάμεσα στους εργαζόμενους και τους ανέργους, όσους έχασαν τη δουλειά τους ή δεν μπορούν να βρουν δουλειά, που γίνονται πάρα πολλοί σε περιόδους κρίσης, όπως αυτή που περνάμε. Γιατί, όπως έγινε κατανοητό από το ξεκίνημα, χωρίς την πιο πλατιά ενότητα και αλληλεγγύη, οι όποιοι αγώνες εργαζομένων για τα αιτήματά τους θα κινδύνευαν να αποτύχουν: είτε επειδή απλώς δεν θα ήσαν αρκετοί για να αντιμετωπίσουν τις ισχυρότερες δυνάμεις των εργοδοτών και του κράτους. Είτε όμως, ακόμα και σε περιπτώσεις που θα τα κατάφερναν, επειδή οι κατακτήσεις τους κινδύνευαν να αποδειχθούν προσωρινές, υπονομευμένες στο μέτρο που θα ενέτειναν ανισότητες, θα έφερναν διχασμούς μεταξύ των εργαζομένων.

Παραδείγματα υπάρχουν άφθονα στην ιστορία, τις τρεις τελευταίες δεκαετίες μάλιστα τόσα ώστε να γίνονται καθοριστικά. Στο διάστημα αυτό ραγδαίες αλλαγές στην οργάνωση της παραγωγής και στην όλη δομή των οικονομιών έφερε η επανάσταση στις τεχνολογίες πληροφορίας και επικοινωνιών, η παγκοσμιοποίηση των αγορών που τη συνόδευσε. Οργανώσεις που από το καταστατικό τους θέλουν να εκπροσωπούν τα συμφέροντα όλων των εργαζομένων, συνδικάτα και αριστερά κόμματα, δεν μπόρεσαν να τις εμποδίσουν, αλλά ούτε να τις παρακολουθήσουν, στις περισσότερες προηγμένες δυτικές χώρες. Πασχίζοντας να προστατεύσουν τους απειλούμενους, κατά πρώτο λόγο τους βιομηχανικούς εργάτες, τον παραδοσιακό βασικό τους κορμό, λιγότερο έβλεπαν τις γενιές των νέων, των γυναικών, των καινούργιων μεταναστών, που έφθαναν μαζικά στην αγορά εργασίας χωρίς να βρίσκουν όρους εργασίας και μισθούς σαν αυτούς που γνώριζαν μέχρι τότε. Αλλά και όσο επιχείρησαν, στο όνομα αυτών των εργαζομένων και ανέργων, να αντισταθούν στις νέες, επισφαλείς συμβάσεις εργασίας που προωθούσαν εργοδότες και κυβερνήσεις, τελικά δεν τις απέτρεψαν. (Το δοκίμασε μια μεταρρύθμιση των συμβάσεων που διαπραγματεύθηκαν τα συνδικάτα με την εργοδοσία στην Ισπανία και κύρωσε το Κοινοβούλιο επί Θαπατέρο, για να σαρωθεί κατόπιν από την κρίση και την εκρηκτική ανεργία.) Ούτε, πολύ χειρότερα, κατόρθωσαν να αποτρέψουν μια διογκούμενη μαύρη απασχόληση, έξω από κάθε κανόνα εργατικού δικαίου και κοινωνικής προστασίας. (Εξαιρούνται, αν και όχι απόλυτα, οι πιο ευνομούμενες κοινωνίες της Βόρειας Ευρώπης.)

Στις περισσότερες χώρες τα συνδικάτα βρίσκονται απέναντι σε μια διχασμένη αγορά εργασίας, να εκπροσωπούν πια κυρίως ένα συρρικνούμενο παραδοσιακό κομμάτι προστατευμένων εργαζομένων. Εχουν χάσει τους όλο και πιο πολλούς κάθε χρόνο απροστάτευτους νέους, από την άλλη πλευρά επίσης κάποιες πιο ευνοημένες κατηγορίες, εργαζόμενους που πρωτοστατούν σε παραγωγικούς χώρους καινοτομίας και κρίνουν τις διεκδικήσεις τους παρωχημένες. Πόσο λάθος είναι να διαγραφούν οι τελευταίοι ως «προνομιούχοι», καταλαβαίνουμε αν πάμε μισό αιώνα πίσω και θυμηθούμε τον ρόλο κοινωνικής πρωτοπορίας των τότε βιομηχανικών εργατών. Παράλληλα άλλωστε τα συνδικάτα έχαναν ένα καταστατικό τους χαρακτηριστικό: τον διεθνισμό. Στην άμυνά τους ενάντια στις μετεγκαταστάσεις παραγωγικών δραστηριοτήτων  σε χώρες χαμηλού κόστους (που σημαίνει μισθών), δεν επιδίωξαν να επικοινωνήσουν με τους εκεί εργαζόμενους: όχι μόνο στη μακρινή Ασία∙ ούτε καν εντός της Ευρώπης, από τη Γερμανία στην Τσεχία, από την Ελλάδα στη Βουλγαρία. Βλέποντας παντού χθες στις πρωτομαγιάτικες συγκεντρώσεις το σύνθημα της αλληλεγγύης να κυματίζει στα κόκκινα λάβαρα, χρειάζεται να αναρωτηθούμε για το πραγματικό περιεχόμενό του.

Σε αυτό τον καμβά ας δούμε και τη φετινή ελληνική Πρωτομαγιά, με τις ιδιαίτερες δικές μας στρεβλώσεις να κάνουν το χάσμα μεταξύ προστατευμένων και απροστάτευτων πολύ βαθύτερο, μαζί και τους πολιτικούς διχασμούς που τελετουργικά εκφράζονται στις χωριστές συγκεντρώσεις. Ενωμένα τα συνδικάτα στην Ισπανία διεκδίκησαν χθες ένα «σύμφωνο για την απασχόληση», στην Ιταλία προέτασσαν τη δουλειά για όλους. Και ένα καλό μήνυμα έστειλαν τα γερμανικά συνδικάτα, διαδηλώνοντας ενάντια στην πολιτική λιτότητας στην Ευρώπη. Στη χώρα που μαστίζεται από τη χειρότερη ύφεση, την υψηλότερη ανεργία, τη δραματικότερη επέκταση της φτώχειας, δεν θα μπορούσαμε να φανταστούμε μια μαχητική παρέμβαση των συνδικάτων που θα έδινε πραγματική προτεραιότητα στους άνεργους, στη λογική της αλληλεγγύης που επικαλούνται; Δεν θα μπορούσαν να παλέψουν ενάντια στις κυβερνητικές καθυστερήσεις και πελατειακές επιδιώξεις, για να εφαρμοστούν αμέσως τα χρηματοδοτημένα προγράμματα προσωρινών θέσεων εργασίας, σαν μια πρώτη ανακούφιση; Πιο εύκολες βρίσκουν όμως πάντα τις γενικές καταγγελίες, αντί να μπουν μπροστά σε έναν τέτοιο αγώνα.