[Διαστάσεις] Μυστήριος λαός

Το 2003, έναν χρόνο αφότου εξελέγη δήμαρχος της Νέας Υόρκης, ο Μάικλ Μπλούμπεργκ ανέλαβε μια πρωτοβουλία επαναστατική για την εποχή: να απαγορευθεί το κάπνισμα στα μπαρ, στα εστιατόρια και στους περισσότερους χώρους εργασίας. Οι αντιδράσεις ήταν θυελλώδεις. Κάποιοι είπαν ότι με το μέτρο αυτό η πόλη θα έχανε για πάντα τον φιλόξενο χαρακτήρα της. Κάποιοι άλλοι κατήγγειλαν ότι παραβιάζονταν τα ανθρώπινα δικαιώματα. Πολλοί ιδιοκτήτες εστιατορίων εξέφρασαν φόβους ότι οι δουλειές τους θα έπεφταν κατακόρυφα.

Δέκα χρόνια ακριβώς μετά την ψήφιση του σχετικού νόμου ο Μπλούμπεργκ – που είναι ακόμη δήμαρχος – επισκέφθηκε το Old Town Bar και έκανε τον απολογισμό. Χάρη στην απαγόρευση του καπνίσματος, 10.000 άνθρωποι σώθηκαν από πρόωρο θάνατο. Ενας στους τρεις ενήλικους και ένας στους δύο ανήλικους καπνιστές έκοψαν το τσιγάρο (τα αντίστοιχα ποσοστά επί του συνόλου είναι πλέον 15% και 8,5%). Το προσδόκιμο ζωής των κατοίκων αυξήθηκε. Οσο για τα μπαρ και τα εστιατόρια, ο αριθμός τους αυξήθηκε τη δεκαετία αυτή κατά 6.000. «Από τότε που απαγορεύτηκε το κάπνισμα η πελατεία μας αυξήθηκε», δήλωσε ο ιδιοκτήτης του Old Town Bar, που ήταν αρχικά αντίθετος στο μέτρο.

Ανάλογες εμπειρίες, αν και μικρότερης διάρκειας, έχουν και πολλές ευρωπαϊκές πόλεις. Μόνο στην Ελλάδα δεν κατέστη δυνατόν να εφαρμοστεί αυτό το μέτρο. Από την αρχή διατυπώθηκαν όλες οι αντιρρήσεις που ακούστηκαν και στη Νέα Υόρκη – με πιο επίμονη, καθώς είναι η μόνη που δεν μπορεί να διαψευστεί επιστημονικά και μπορεί να τροφοδοτεί ατελείωτες συζητήσεις στα καφενεία – εκείνη που αφορά τον «φασιστικό» χαρακτήρα της απαγόρευσης, κάθε απαγόρευσης. Η απροθυμία των Αρχών να εφαρμόσουν με σοβαρότητα το μέτρο επιτάθηκε όταν εκδηλώθηκε η κρίση. Ακόμη και τα λιγοστά εστιατόρια που απαγόρευαν ολοκληρωτικά ή εν μέρει το τσιγάρο άρχισαν σιγά σιγά να επιστρέφουν στις παλιές, καλές ημέρες. «Ε, όχι να μας κόψουν ΚΑΙ το κάπνισμα!», ήταν το (μάλλον ακατανόητο) σύνθημα που κυριάρχησε.

Δεν έχω πρόβλημα να το παραδεχθώ, είμαι αντικαπνιστής. Και φυσικά κάνω παρέα με πολιτισμένους ανθρώπους, δεν θα έβγαινα με κάποιον που αδιαφορεί για το αν τρώω στα μούτρα τον καπνό του. Μερικά πράγματα όμως δεν μπορώ να τα καταλάβω. Οσο πηγαίναμε σε μέρη όπου απαγορευόταν το τσιγάρο οι φίλοι καπνιστές δεν είχαν πρόβλημα να βγαίνουν έξω για να καπνίζουν. Κάπνιζαν έτσι λιγότερο, κάτι που έλεγαν ότι τους ικανοποιούσε. Τώρα που όλες οι ταβέρνες είναι εξίσου ντουμανιασμένες με το… κυλικείο της Βουλής, οι καπνιστές όχι μόνο δεν θεωρούν πλέον ότι πρέπει να βγαίνουν έξω, αλλά αλληλοτροφοδοτούνται και καπνίζουν συνολικά περισσότερο. Με κοιτάζουν με συμπάθεια, δεν λέω. Συμπαραστέκονται στο δράμα μου. Κι ύστερα ανάβουν ακόμη ένα τσιγάρο.

Είμαστε μυστήριος λαός.