Ιερές αγελάδες της οικονομίας

Η λανθασμένη απόφαση του Eurogroup, ανεφάρμοστη μετά τη συντριπτική της απόρριψη από το κυπριακό Κοινοβούλιο προχθές, ενέτεινε την κρίση στην ευρωζώνη δημιουργώντας νέες μεγάλες αβεβαιότητες: δραματικά έπληξε την ίδια την Κύπρο, η οποία πασχίζει τώρα να βρει άλλες πηγές χρηματοδότησης για να αποφύγει την άμεση κατάρρευση του τραπεζικού της συστήματος και μια καταστροφική χρεοκοπία, συνεχίζοντας παράλληλα τις διαπραγματεύσεις με την τρόικα. Σε ένα πρώτο, πρακτικό επίπεδο, οπωσδήποτε επηρεάζει αρνητικά την Ελλάδα, όσο καθυστερεί ακόμα η ανακεφαλαιοποίηση του εδώ τραπεζικού συστήματος, με την οικονομία να αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα ρευστότητας. Διότι κινδυνεύει να ανακόψει τις ροές καταθέσεων προς τις τράπεζες, τις εισροές κεφαλαίων γενικότερα, μόλις άρχιζαν κάπως να εξομαλύνονται, την ώρα που μια αύξηση της ρευστότητας συνιστά απαραίτητη προϋπόθεση για να ξεκινήσει η έξοδος από την ύφεση. Και ανάλογα μπορεί να επηρεάσει τις άλλες χώρες στον Νότο της ευρωζώνης.

Αλλά το ζήτημα είναι πολύ ευρύτερο. Στη μεγάλη τους πλειονότητα, διεθνείς και ευρωπαίοι αναλυτές επέκριναν την απόφαση του Eurogroup διότι ήρθε να θέσει υπό αίρεση την ασφάλεια των καταθέσεων στις τράπεζες μιας χώρας της ευρωζώνης, διάβημα αδιανόητο μέχρι τώρα. Υπενθυμίζουμε: για να αποκρούσουν τον κίνδυνο γενικευμένης χρηματοοικονομικής κατάρρευσης όταν χρεοκόπησε η Lehman Brothers τον Σεπτέμβριο του 2008, τα ευρωπαϊκά κράτη ανέλαβαν με βαρύ κόστος, δημοσιονομικό και για τις κοινωνίες τους, να θωρακίσουν τις τράπεζές τους και εγγυήθηκαν όλες τις καταθέσεις μέχρι 100.000 ευρώ. Αν η εγγύηση αυτή δεν ισχύει πια, το φάσμα μιας μαζικής απόσυρσης καταθέσεων μπορεί να ανακύψει με οποιαδήποτε αφορμή οπουδήποτε στην ευρωζώνη, να μεταδοθεί από τη μια χώρα στην άλλη επανενεργοποιώντας τον κίνδυνο χρηματοπιστωτικής κατάρρευσης, εν τέλει τον κίνδυνο θανάτου του ευρώ. Ακούστηκαν πάντως και λιγοστές αντίθετες φωνές, από ακραιφνείς υποστηρικτές του οικονομικού φιλελευθερισμού ιδίως. Ο Βίλεμ Μπούιτερ της Σίτικορπ, για παράδειγμα, χαιρέτισε την απόφαση να επωμιστούν απώλειες οι καταθέτες στην Κύπρο ως πρώτο βήμα που θα πρέπει, κατά τη γνώμη του, να υιοθετηθεί παντού όπου τράπεζες αντιμετωπίζουν προβλήματα.

Μετά την απόρριψή της στην Κύπρο, η απόφαση να επιβληθεί έκτακτος φόρος στις τραπεζικές καταθέσεις έχει παγώσει. Η αναταραχή των τελευταίων ημερών όμως, όπως πλατιά συζητείται διεθνώς, έρχεται να υπογραμμίσει ότι, τεσσεράμισι χρόνια αφότου ξέσπασε η μεγάλη κρίση, το χρηματοοικονομικό σύστημα μέσα στο οποίο ζούμε και δουλεύουμε παραμένει πανίσχυρο και ότι το ευρωπαϊκό οικοδόμημα εξακολουθεί να μην εξοπλίζεται με τα μέσα για να το ελέγξει. Φυσικά και είναι υπερδιογκωμένος ο κυπριακός χρηματοπιστωτικός τομέας σε σχέση με την πραγματική οικονομία του νησιού, αλλά με όλες του τις ιδιαιτερότητες – την πολύ χαμηλή φορολογία, τους ιδιαίτερους δεσμούς με ρωσικά συμφέροντα – δεν αποτελεί μοναδική περίπτωση. Υπερδιογκωμένος είναι ο χρηματοπιστωτικός τομέας σε διάφορες άλλες χώρες, και βέβαια σε πλανητική κλίμακα, παραμένοντας σοβαρή πηγή διεθνούς αστάθειας. Η απόπειρα δραστικής συρρίκνωσής του σε μια μόνο μικρή οικονομία, χωρίς να προσφέρονται εναλλακτικές παραγωγικές δυνατότητες, συνιστούσε απειλή για το βιοτικό επίπεδο της κοινωνίας, γι’ αυτό και την απέρριψαν οι Κύπριοι. Για να αποτρέψει άλλωστε μια μαζική φυγή κεφαλαίων μετά την έκτακτη φορολόγηση, η κυπριακή κυβέρνηση επιδίωξε αρχικά να επιμερίσει την επιβάρυνση, υπάγοντας και τις καταθέσεις κάτω των 100.000 ευρώ.

Διότι, κατά τα άλλα, από τη σκοπιά της κοινωνικής δικαιοσύνης, μια εφάπαξ φορολόγηση 6,75% και στις μικρότερες καταθέσεις, ως συμβολή στην αντιμετώπιση της κρίσης – θα ισοδυναμούσε στους τόκους δύο ετών, εξήγησε στο διάγγελμά του ο Πρόεδρος Αναστασιάδης το Σάββατο -, δεν είναι βαριά. Σκεφτείτε τις πολλαπλάσιες απώλειες που υπέστησαν όσοι αποταμιευτές κατείχαν ελληνικά κρατικά ομόλογα. Αλλά και πιο πέρα: τις απώλειες 20% και πλέον σε μισθούς και συντάξεις σ’ εμάς εδώ, την απώλεια όλου του μισθού όσων χάνουν τη δουλειά τους, τις μειώσεις αποταμιεύσεων για να πληρωθούν φόροι ακινήτων. Εξαιτίας όμως της ελεύθερης κίνησης των κεφαλαίων, οι τράπεζες και όλα όσα συνδέονται με τη λειτουργία τους είναι «ιερές αγελάδες». Επί δύο και πλέον δεκαετίες τροφοδότησαν, άνισα και με στρεβλώσεις, ευημερία και ανάπτυξη, αλλά προκάλεσαν επίσης επώδυνες περιφερειακές κρίσεις και μία παγκόσμια. Οσο δεν υπόκεινται σε κανόνες που να διασφαλίζουν το γενικό συμφέρον, στην Ευρώπη με την τραπεζική ένωση, στο πλαίσιο μιας ενιαίας οικονομικής και δημοσιονομικής πολιτικής, αποσπασματικές παρεμβάσεις, σαν αυτήν που επιχειρήθηκε στην Κύπρο, κινδυνεύουν να έχουν ολέθρια αποτελέσματα.