[Ενστάσεις] Σταθμός Βενιζέλου

Ζούμε πάνω στα αρχαία. Και βρίσκουμε συνεχώς καινούργια. Είμαστε περήφανοι γι’ αυτά, τα αρχαία επιβεβαιώνουν με τις ερμηνείες που τους δίνουμε τις διαμορφωμένες εκ των προτέρων απόψεις μας για ένα παρελθόν ένδοξο και ηρωικό – κι ύστερα, όπως συμβαίνει συνήθως στην Ελλάδα, οι μεγάλες πέτρες μάς τραβάνε προς τα κάτω. «Βουλιάζει όποιος σηκώνει τις μεγάλες πέτρες» που έλεγε και ο Σεφέρης.

Αυτό το διάστημα, την ποιητική του Σεφέρη την επιβεβαιώνει η Θεσσαλονίκη. Οι παράγοντες της πόλης, και της χώρας, έπειτα από πολλούς καβγάδες, έχουν επιλέξει για να λύσουν το κυκλοφοριακό να επενδύσουν στο μετρό, ένα έργο που είχε επικριθεί σφόδρα ως πολυδάπανο και ανεπαρκές. Τελικά, κέρδισε το δόγμα «κάν’ το όπως η Αθήνα». Δημοπρατήθηκε το έργο, ορίστηκαν ανάδοχοι, άρχισαν οι εκσκαφές και, κάποια στιγμή, σταμάτησαν. Εγινε ό,τι αναμενόταν: βρέθηκαν αρχαία. Και το έργο σταμάτησε. Είναι πιθανόν, μάλιστα, ο σταθμός να μη γίνει. Αλλά τι χρειάζεται ένα μετρό χωρίς τους χρήσιμους, τους σχεδιασμένους εξαρχής σταθμούς;

Οι αρχαιολόγοι υποστηρίζουν ότι είναι σπουδαία τα ευρήματα. Κυριότερο, ένα πλακόστρωτο σταυροδρόμι με αποχετευτικές υποδομές και ερείπια κτιρίων, εκεί όπου θα γινόταν ένας κεντρικός σταθμός, ο σταθμός Βενιζέλου (του παλαιού, βεβαίως βεβαίως). Το δίλημμα δεν απαντιέται παρά ευθέως: θέλουμε μια διαδρομή που να εξυπηρετεί τις σημερινές μετακινήσεις ή μια σπονδή στην ακινησία, στο τεκμήριο της κίνησης σε ένα (ασφαλώς ένδοξο) παρελθόν.

Στη συζήτηση για το τι μέλλει γενέσθαι έσπευσαν πολλοί, ανάμεσά τους και ο πρύτανης Μυλόπουλος, ο οποίος μάλιστα δήλωσε ότι η πόλη «χρειάζεται να βρει μια ταυτότητα, που να τη συνδέει με την Ιστορία». Αριστα, όντως, οι πόλεις τεκμηριώνουν, μέσω των αρχαιοτήτων που προβάλλουν, το παρελθόν το οποίο νομίζουν ότι ταιριάζει στο παρόν τους. Εν προκειμένω η Θεσσαλονίκη δίνει έμφαση στο βυζαντινό παρελθόν της – η Αθήνα, αντιστοίχως, όταν σχεδιάστηκε από τον Κλεάνθη και τον Σάουμπερτ νεοκλασική, παρέπεμπε απευθείας στην κλασική αρχαιότητα, στο κάλλος και στο κλέος που τροφοδότησε το κυρίαρχο ιδεολόγημα της τρισχιλιετούς συνεχείας του έθνους.

Αλλά οι κοινωνίες έχουν υποχρέωση να σκέφτονται όχι μόνο την ταυτότητα, αλλά και το σήμερα και το αύριο – η ταυτότητα από μόνη της δεν σου δίνει να φας.

Οταν στα 1830 σχεδιαζόταν η Αθήνα, στα βαυαρικά πρότυπα, ως μητρόπολη δηλαδή του κλασικισμού, επελέγη η μισή πόλη που ήδη υπήρχε να δοθεί στους αρχαιολόγους. Στην άλλη μισή, τη σύγχρονη, τα αρχαία ερείπια θυσιάστηκαν. Εχασε πολλά μάρμαρα, αλλά δεν έχασε την ταυτότητα – κι αν δεν έμπαιναν οι καταπατητές της εποχής, και η πόλη γινόταν όπως σχεδιάστηκε, ίσως να είχε κερδηθεί και το μέλλον, ίσως δηλαδή να ζούσαμε σε ωραιότερη και χρηστικότερη πρωτεύουσα. Η Θεσσαλονίκη, πιο μικρή και πιο τακτοποιημένη πόλη, παράλληλα με τους πολέμους της ταυτότητας, έχει ακόμα περιθώριο να σχεδιάσει το μέλλον της.