[Ανορθόδοξα] Η κληρονομιά της Ευρώπης

Για να είμαι ειλικρινής πάντα θεωρούσα ότι η συγγραφική ελαφρότητα του Μπερνάρ-Ανρί Λεβί μόνο με την πολιτική του ελαφρότητα μπορεί να συγκριθεί. Εδώ και χρόνια, μάλλον ανεπιτυχώς, προσπαθεί να καλύψει το κενό που άφησαν πίσω τους οι μεγάλες φυσιογνωμίες της γαλλικής διανόησης προκαλώντας το ενδιαφέρον λιγότερο με τη σκέψη του και περισσότερο με την παρουσία του. Το πάντα ανοιχτό στον λαιμό άσπρο πουκάμισο, με το σκούρο κοστούμι, είναι η ιδανική στολή για έναν διανοούμενο που μπορεί να κυκλοφορεί με όλη του την άνεση από το Μέγαρο των Ηλυσίων ώς τα άδυτα της φιλοσοφίας του Σαρτρ.

Στις πρόσφατες επιτυχίες του συμπεριλαμβάνεται η επίσκεψή του στον Σαρκοζί, τότε πρόεδρο της Δημοκρατίας, μαζί με έναν από τους εξεγερμένους λίβυους στρατηγούς. Επίσκεψη που, όπως ο ίδιος είπε, είχε ως αποτέλεσμα να πάρει ο Σαρκοζί τηλέφωνο τον Κάμερον και να αποφασίσουν από κοινού να ανοίξουν δεύτερο μέτωπο εναντίον του Καντάφι. Οταν ο τότε υπουργός Εξωτερικών της Γαλλίας Αλέν Ζιπέ ρωτήθηκε επί του θέματος απάντησε χαμογελώντας ότι αφού ο Μπερνάρ-Ανρί Λεβί έλυσε το πρόβλημα στη Λιβύη θα μπορούσε να ασχοληθεί και με τη Συρία.

Από τα παλιότερα επιτεύγματά του ας θυμηθούμε το ψηφοδέλτιο «Η Ευρώπη αρχίζει στο Σαράγεβο» που ατύχησε στις ευρωεκλογές του 1994 καθώς και η επίθεση στο «Underground» του Κουστουρίτσα, τον οποίον αποκάλεσε φασίστα χωρίς να έχει δει την ταινία. Κατά τα άλλα, του αρέσει να συγκρίνει τον εαυτό του με τον Μαλρό του Ισπανικού Εμφυλίου ή με τον Βύρωνα του Μεσολογγίου όσο ο ίδιος ψάχνει τον «δικό του πόλεμο». Με άλλα λόγια, ο Μπερνάρ-Ανρί Λεβί είναι η εμβληματική φυσιογνωμία μιας γαλλικής διανόησης που καταναλώνει το κεφάλαιο παρελθόντων δεκαετιών χωρίς να μπορεί να παράγει υπεραξία.

Παρ’ όλα αυτά δεν μπορώ να πω ότι δεν με εξέπληξε ευχάριστα η προχθεσινή αποστροφή από την ομιλία του στο Μέγαρο Μουσικής: «Η Ευρώπη θα πεθάνει αν απωθήσει την ελληνική ρίζα της, εάν αποσυνδεθεί από τη ρωμαϊκή κληρονομιά της, εάν δεν κάνει ό,τι είναι ανθρωπίνως δυνατόν για να παραμείνουν στους κόλπους της αυτά τα δύο τμήματα της ταυτότητας και της ύπαρξής της».

Θα μπορούσε βέβαια να αλλάξει τον ρηματικό χρόνο, να πει ότι η Ευρώπη πεθαίνει επειδή έχει απωθήσει την ελληνική ρίζα της, και έχει αποσυνδεθεί από την ελληνική κληρονομιά της. Ομως αυτό δεν έχει και τόση σημασία. Σημασία έχει ότι θα πρέπει κάποτε να εκτιμηθεί σοβαρά το βάρος που έχασε η Ευρώπη, ως Ευρώπη, από τότε που άρχισε να απωθεί από την παιδεία της αυτούς τους δύο πυλώνες του ανθρωπισμού της, την Αθήνα και τη Ρώμη. Κι όταν σήμερα αναζητούμε αυτήν την έρμη ευρωπαϊκή αλληλεγγύη κάνοντας προσθαφαιρέσεις και λοιπούς λογαριασμούς δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι η κλασική παιδεία ήταν αυτή που δημιούργησε την κοινή ευρωπαϊκή συνείδηση, παρά τις όποιες διαφορές, γλωσσικές, θρησκευτικές ή πολιτικές.

Δεν θα πρέπει να ξεχνάμε επίσης ότι η Ελλάδα, ως στοιχείο αυτής της Ευρώπης, δεν μπόρεσε γιατί δεν φρόντισε ποτέ να αναλάβει την ιδιαίτερη συμβολική σημασία που προσπάθησαν να της αποδώσουν οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι. Και αυτή η αδυναμία, αυτή η αβελτηρία, ήταν που συνέτεινε, εκτός από το χρέος, στην ευρωπαϊκή της απαξίωση. Γιατί εμείς πρώτοι απωθήσαμε τις ελληνικές μας ρίζες και, εννοείται, ποτέ δεν φροντίσαμε να συνδεθούμε, εξαιτίας του ακατέργαστου εθνικισμού, με τη συγγενή τους ρωμαϊκή κληρονομιά. Ποτέ δεν είναι αργά, θα μου πείτε.