Η σύζυγος πέθανε! Ζήτω η σύζυγος!

Είναι, άραγε, η σύζυγος είδος προς εξαφάνιση; Η Μέριλιν Γιάλομ κάνει το ερώτημα τίτλο της εισαγωγής της στο καινούργιο βιβλίο της «Η ιστορία της συζύγου» (Εκδ. Αγρα, μτφ. Εύη Κλαδούχου) και το απαντά με νέα ερωτήματα τα οποία προκύπτουν μοιραία στην εποχή μας, εποχή της πολυμορφικής οικογένειας. «Ποια θα είναι η “σύζυγος” σε έναν γκέι ή λεσβιακό γάμο; Μπορεί ο όρος “η σύζυγος” να έχει νόημα σε μία ένωση όπου δεν υπάρχει βιολογική διαφορά μεταξύ των συντρόφων; ή “η σύζυγος” θα επιζήσει μάλλον ως μία κοινωνική και ψυχολογική κατασκευή υπονοώντας παραδοσιακές γυναικείες ποιότητες, όπως για παράδειγμα τη γλυκύτητα, τη συμμόρφωση, τη φροντίδα και τη συναισθηματικότητα;».

Αναμφίβολα, τις τελευταίες δεκαετίες η έννοια του γάμου και των οικογενειακών δεσμών στις δυτικές κοινωνίες έχει αλλάξει, έστω και με διαφοροποιήσεις και αριθμητικές διακυμάνσεις από τόπο σε τόπο. Οπως δείχνουν σύγχρονες στατιστικές και ψυχο-κοινωνιολογικές μελέτες, τα διαζύγια αυξάνονται, οι «πάτσγουορκ» οικογένειες, που δημιουργούνται με «κομμάτια» προηγούμενων γάμων αυξάνονται επίσης, όπως και οι μονογονεϊκές οικογένειες αλλά και τα ζευγάρια ομοφύλων που υιοθετούν παιδιά. Και όλα αυτά είναι αποδεκτά από μεγάλο μέρος της κοινωνίας, αν εξαιρέσουμε συντηρητικές φωνές πολιτικών και θρησκευτικών ηγετών ανά τον κόσμο που υποστηρίζουν ότι έτσι «χαλάει η παράδοση». Ακόμα και στη χώρα μας πλέον οι πιο προωθημένοι στην κλίμακα της κοινωνικής αλλαγής μιλούν για συντρόφους και δεν χρησιμοποιούν τη λέξη σύζυγος, η οποία «φέρνει στον νου την εικόνα δύο ανθρώπων που είναι αναγκασμένοι να κινούνται μαζί, χωρίς τη δυνατότητα αυτονόμησης και διαφοροποίησης», όπως λέει η ψυχολόγος Χάρις Κατάκη, συγγραφέας της σημαντικής για τα ελληνικά δεδομένα μελέτης «Οι τρεις ταυτότητες της ελληνικής οικογένειας».

Διευθύντρια σπουδών για τις Γυναίκες και το Φύλο στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ, η Μέριλιν Γιάλομ ρωτάει λοιπόν «Πώς φτάσαμε σε τούτη την προβληματική στιγμή της ιστορίας της συζύγου;». Σύζυγος εδώ και 58 χρόνια του καθηγητή Ψυχιατρικής, ψυχοθεραπευτή και συγγραφέα Ιρβιν Γιάλομ και μητέρα τεσσάρων παιδιών, η Μέριλιν δεν είναι βεβαίως μια γυναίκα που θα έμενε στη σκιά του διάσημου άντρα της. Ξέρει επίσης καλά ότι για να κρατήσεις τον γάμο σου τόσα χρόνια θέλει κότσια. Πανεπιστημιακός και η ίδια, καθηγήτρια Γαλλικών αρχικά, λάτρης του Προυστ και οπαδός της Σιμόν ντε Μποβουάρ, η αμερικανίδα φεμινίστρια δεν απορρίπτει τον γάμο. Εγραψε μάλιστα την «Ιστορία της συζύγου» με την πεποίθηση ότι εξακολουθεί να είναι «καλό πράγμα» να έχει κανείς μια σύζυγο και επίσης ότι είναι καλό για μια γυναίκα να είναι σύζυγος – υπό κάποιες προϋποθέσεις, οι οποίες περιλαμβάνουν «σχετική ισότητα μεταξύ των συζύγων, αμοιβαίο σεβασμό και αγάπη», αλλά και «επαρκή έσοδα – προσωπικά και κοινωνικά – για να μπορεί να καλύψει κανείς τις συνεχιζόμενες υλικές ανάγκες του, συμπεριλαμβανομένης της εκπαίδευσης και των ιατρικών υπηρεσιών». Μας θυμίζει όμως και δημοφιλείς ιστορίες συζύγων, από την Εύα, τη Σάρα ή την Πηνελόπη, μέχρι τη Χίλαρι Κλίντον! Αν μάλιστα η Μέριλιν Γιάλομ έγραφε την «Ιστορία της συζύγου» σήμερα, είναι πολύ πιθανό ότι εκτός από την ιστορία της Χίλαρι και του Μπιλ Κλίντον θα αναφερόταν επίσης στην ιστορία της Μισέλ και του Μπαράκ Ομπάμα, όπως και της Αν Σενκλέρ και του Ντομινίκ Στρος-Καν – του ερωτύλου Σοσιαλιστή πολιτικού, επικεφαλής του ΔΝΤ και παρ’ ολίγον προέδρου της Γαλλίας, ο οποίος με τα επαναλαμβανόμενα σεξουαλικά σκάνδαλά του κατέστρεψε γάμο και καριέρα. Διότι και οι τρεις αυτές επιτυχημένες επαγγελματικά γυναίκες κατέληξαν να αποτελούν επίσης πρότυπα συζύγων της εποχής μας.