Από το υποζύγιο, στην επανάσταση και τώρα στη δέσμευση

«Η ιστορία της συζύγου» είναι λοιπόν μια μελέτη της νομοθεσίας, των θρησκευτικών μεθόδων, των κοινωνικών εθίμων, των οικονομικών διευθετήσεων και της πολιτικής συνειδητότητας που επηρέασαν γενιές και γενιές συζύγων και η οποία καλύπτει μια χρονική περίοδο τριών χιλιάδων ετών. Η Γιάλομ την αφηγείται με έναν τρόπο συναρπαστικό υφαίνοντας στοιχεία τα οποία θα μπορούσαν να είναι ανιαρά μαζί με εκτενή αποσπάσματα από ημερολόγια, απομνημονεύματα και επιστολές απλών γυναικών, που ρίχνουν φως στη συζυγική ζωή ανά τους αιώνες. Στην ουσία αποδομεί τη θέση των γυναικών μέσα στον γάμο από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα και την περιγράφει εκ νέου. Και  αφιερώνει τη μελέτη της στις φιλενάδες της που όλες υπήρξαν σύζυγοι κάποια στιγμή.

Αναφερόμενη στη Χίλαρι και τον Μπιλ Κλίντον, η Μέριλιν Γιάλομ γράφει: «Αντίστοιχα με τις σαπουνόπερες της δεκαετίας του 1990, η δική τους ήταν ένα δραματικό έπος που αφορούσε τις φιλοδοξίες δύο ανθρώπων με επαγγελματική σταδιοδρομία, τον γάμο, την απιστία, τη συγχώρεση και την αγάπη», γράφει η Μέριλιν Γιάλομ στις «νύξεις» της για τον ρόλο της «νέας συζύγου» που κυοφορείται εδώ και χρόνια με τρόπο σίγουρα επώδυνο για τις γυναίκες: «Το 1992, η Αμερική δεν ήταν έτοιμη για τη Χίλαρι Ρόνταμ Κλίντον. Μετά τη Νάνσι Ρίγκαν και την Μπάρμπαρα Μπους, γυναίκες που ενσάρκωσαν την παραδοσιακή σύζυγο με απαράμιλλο τρόπο, η δικηγόρος πρώτη κυρία, ισότιμη με τον σύζυγό της, ήταν απλώς πολύ απειλητική για μεγάλο μέρος του αμερικανικού κοινού. Αντιμετώπιζαν τις πολιτικές της δραστηριότητες με καχυποψία και αισθάνθηκαν δικαιωμένοι όταν το πρόγραμμα περίθαλψης που πρότεινε, κατατροπώθηκε. Στη διάρκεια της πρώτης προεδρικής θητείας του Κλίντον, η Χίλαρι άλλαζε συνεχώς τη στρατηγική της και την κόμμωσή της προκειμένου να κερδίσει τη δημόσια αποδοχή. Αλλά, ό,τι κι αν έκανε, υπήρχαν πολυάριθμοι Αμερικανοί που δεν έκρυβαν την απέχθεια που αισθάνονταν για εκείνη.

Ολα αυτά, βεβαίως, άλλαξαν όταν έγινε μια πληγωμένη σύζυγος. Καθώς οι χυδαίες λεπτομέρειες της συζυγικής απιστίας του προέδρου Κλίντον με τη Μόνικα Λιουίνσκι έγιναν καθημερινό θέμα στα μέσα μαζικής επικοινωνίας και η Χίλαρι διατήρησε την αξιοπρέπειά της παρά τα όσα συνέβαιναν, η δημοτικότητά της στον αμερικανικό λαό ανέβηκε στα ύψη. Εγινε η γυναίκα που “στάθηκε στον άνδρα της”, μια σύζυγος με την οποία οι άλλες Αμερικανίδες μπορούσαν να ταυτιστούν».

«Η ιστορία της συζύγου» αναφέρεται διεξοδικά στις «συγκλονιστικές αλλαγές που συνέβησαν στη διάρκεια του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα και έφεραν τη σεξουαλική επανάσταση». Παρατίθενται επίσης πολλά στοιχεία για τη σεξουαλικότητα, την αντισύλληψη και την άμβλωση στην Αμερική, ενώ η συγγραφέας δεν παραλείπει να γυρίσει προς τα πίσω και να περιγράψει τις γυναίκες της βικτωριανής περιόδου. Κάνει επίσης παραπομπές στην ιστορία του Γυναικείου Ζητήματος και στον φεμινισμό έτσι όπως εξελίχθηκαν στην Ευρώπη και την Αμερική, ενώ δεν λείπουν οι αναφορές στη λογοτεχνία και στο θέατρο, καθώς και στις ηρωίδες που δημιούργησαν αγαπημένοι της ευρωπαίοι πεζογράφοι και δραματουργοί.

Η «Νόρα» του Ιψεν, η «κούκλα – σύζυγος» και πριν από τον γάμο της «κούκλα – παιδί» του πατέρα της που προσπαθεί να απελευθερωθεί από το «κουκλόσπιτο», η «Ιντιάνα» της Γεωργίας Σάνδη, έργο που περιγράφει τη φυγή μιας γυναίκας από τον βάναυσο σύζυγό της, οι «Αναμνήσεις δυο μικροπαντρεμένων γυναικών» του Μπαλζάκ, οι «μοιχαλίδες» σύζυγοι «Μαντάμ Μποβαρί» του Φλομπέρ και «Αννα Καρένινα» του Τολστόι, η «Τες των Ντ’ Iρμπερβίλ» του Τόμας Χάρντι και πολλοί άλλοι κλασικοί χαρακτήρες της λογοτεχνίας παρελαύνουν από τις σελίδες της Γιάλομ υπογραμμίζοντας την προβληματική φύση των συζυγικών σχέσεων.

Στην πραγματικότητα «Η ιστορία της συζύγου» ξεκινάει πολύ πριν, με τις συζύγους της βιβλικής, της αρχαίας ελληνικής και της ρωμαϊκής περιόδου, διότι «οι θρησκευτικές, νομικές και κοινωνικές συνήθειες αυτών των αρχαίων πολιτισμών προσέφεραν το περίγραμμα του μελλοντικού τρόπου αντιμετώπισης των έγγαμων γυναικών στη Δύση». Πριν αφήσει τον αρχαίο κόσμο, η Γιάλομ ρίχνει επίσης μια σύντομη ματιά στην ομοφυλοφιλία και στην ανεκτικότητα της εποχής, αναφέρεται μάλιστα στους γάμους του Νέρωνα, ο οποίος εκτός από τις τρεις συζύγους του, την Οκταβία, την Ποππαία και τη Στατιλία Μεσσαλίνα, έφτασε να παντρευτεί με δημόσιες τελετές και δύο άνδρες, τον Σπόρο και κατόπιν τον απελεύθερο Δορυφόρο.

Περιγράφει επίσης τους γάμους και τις συζύγους Εβραίων, καθολικών χριστιανών και προτεσταντών, τις δημοκράτισσες συζύγους στην Αμερική και τη Γαλλία του 18ου αιώνα, τότε που εκτός από τις δραστήριες γυναίκες υπήρχαν και αρκετοί άνδρες που ήσαν «ευμενείς προς αυτές». Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο μαρκήσιος Κοντορσέ, διάσημος μαθηματικός και φιλόσοφος, ο οποίος μόλις το 1787 αμφισβήτησε τους νόμους που έθεταν τις γυναίκες σε θέση εξάρτησης στον γάμο και μίλησε στην Εθνική Συνέλευση στη διάρκεια των πρώτων χρόνων της Επανάστασης για «διαρκή ισότητα μεταξύ των συζύγων», καθώς ακόμη και για την «αναγνώριση της ιδιότητας της πολίτιδος στις γυναίκες που είχαν περιουσία υπό την ιδιοκτησία τους». Αυτό βέβαια δεν συνέβη. Αντιθέτως, στην πραγματικότητα η κατάσταση των παντρεμένων γυναικών χειροτέρεψε ακόμη και στη μετεπαναστατική Γαλλία.

Η Γιάλομ μάς ταξιδεύει επίσης στη μεσαιωνική Ευρώπη και στη γέννηση του ρομαντικού έρωτα, «που δημιουργήθηκε πρωταρχικά εκτός γάμου, σε ατμόσφαιρα μυστικότητας, η οποία προσέθετε ένταση στην εμπειρία, όπως συνέβη στον μύθο του Τριστάνου και της Ιζόλδης, του θρυλικού κελτικού ζευγαριού», και οδήγησε τελικά στη σύγχρονη επιλογή του γάμου από αγάπη. «Αυτή η οπτική του έρωτα, που έχει τις ρίζες της στην αυλική ζωή της Νότιας Γαλλίας και στη συνέχεια εξαπλώθηκε και στον Βορρά, αποτέλεσε έναν νέο τρόπο αντίληψης των σχέσεων των φύλων. Αντέστρεψε τους παραδοσιακούς ανδρικούς και γυναικείους ρόλους, παραχωρώντας στη γυναίκα εξουσία επί του άνδρα. Η γυναίκα έδινε τις εντολές και αυτός την υπηρετούσε», γράφει η Γιάλομ για την οπτική η οποία περιορίστηκε μεν σε ένα πολύ μικρό τμήμα του φεουδαρχικού κόσμου, λειτουργώντας ως αντίβαρο στους κοινά παραδεκτούς κανόνες, όμως για πρώτη φορά η γυναίκα βρέθηκε σε θέση ανωτερότητας.

Στη μελέτη ενσωματώνονται και πάρα πολλά αποσπάσματα από επιστολές, ημερολόγια και απομνημονεύματα γυναικών, όταν πια άρχισαν να γράφουν οι ίδιες τη δική τους ιστορία. Ομως η Γιάλομ δεν τα χρησιμοποιεί για να κάνει μια ανάλυση εις βάθος για την κατάσταση των γυναικών, οι οποίες μέχρι πρόσφατα στην ουσία ήταν αντικείμενα μεταβίβασης μεταξύ δύο ανδρών, του πατέρα και του συζύγου, αλλά για να διερευνήσει τους ρόλους των συζύγων και τις προσδοκίες της συζυγικής ζωής διά μέσου των αιώνων. Προφανής στόχος της είναι να τεκμηριώσει ότι η εξέγερσή τους δεν είναι κάτι καινούργιο. Ολα αυτά για τα οποία οι γυναίκες επαναστατούν ακόμη και σήμερα («η σύζυγος ως κτήμα του άνδρα και εξαρτώμενη από αυτόν στον οποίο την παραδίδει ο πατέρας της, ως μέσο για να αποκτήσει νόμιμα τέκνα, ως εκείνη που φροντίζει τα παιδιά του, ως μαγείρισσα και ως νοικοκυρά») έχουν τη ρίζα τους, λέει, στο πολύ μακρινό παρελθόν. «Είναι ρόλοι», γράφει η Γιάλομ, «που πολλές σημερινές γυναίκες μπορεί να βρίσκουν απωθητικούς, ωστόσο ορισμένες πλευρές αυτών των απαρχαιωμένων υποχρεώσεων εξακολουθούν να υπάρχουν στο συλλογικό ασυνείδητο».