[Αποψη] Η λιτότητα και τα διδάγματα της Ιαπωνίας

Οταν ο ιάπωνας αυτοκράτορας κοίταζε έξω από το παράθυρο του βασιλικού παλατιού του στα τέλη της δεκαετίας του ’80, αντίκριζε, όπως παρατηρούσε η ING, τα κτίρια του ανακτόρου και τους κήπους σε μια έκταση μικρότερη των 4 τετραγωνικών χιλιομέτρων, που αποτιμούνταν σε υψηλότερη τιμή από ό,τι το σύνολο της ακίνητης περιουσίας στην Πολιτεία της Καλιφόρνιας. Με άμεσα διαθέσιμη πίστωση, θεωρούνταν τότε πως άξιζε τον κόπο να καταβληθεί σχεδόν οποιαδήποτε τιμή για γη ή κατοικία. Την ίδια ώρα οι μετοχές όδευαν προς τη στρατόσφαιρα. Η ελεύθερη πτώση που ακολούθησε οδήγησε τη δεκαετία του 1990 σε κατάρρευση των τιμών των περιουσιακών στοιχείων, με τις αγορές real estate και μετοχών να χάνουν πάνω από το 70% της αξίας τους.

Τότε, η Χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου βρέθηκε σε μια μακρά περίοδο εξασθενημένης οικονομικής ανάπτυξης, υπήρξε επίμονη εστίαση στην ελαχιστοποίηση του χρέους και όχι στην κατανάλωση ή τη μεγιστοποίηση των κερδών από την πλευρά του ιδιωτικού τομέα και, σε μεγάλο βαθμό, ως αποτέλεσμα του τελευταίου, στην έλλειψη πληθωριστικών πιέσεων παρά την εφαρμογή επεκτατικής νομισματικής πολιτικής από την Κεντρική Τράπεζα.

Σήμερα, 30 χρόνια αργότερα, η εμπειρία της Ιαπωνίας επαναλαμβάνεται – όπως υποστηρίζουν αρκετοί οικονομολόγοι – στη Δύση, όπου οι ΗΠΑ, η ευρωζώνη και το Ηνωμένο Βασίλειο αντιμετωπίζουν τις δικές τους εκδοχές ύφεσης. Η επίδραση της έλλειψης ζήτησης και όχι μόνο αυτή της προσφοράς περιορίζουν τις προοπτικές ανάπτυξης, ενώ καθώς τα επιτόκια αγγίξουν το κατώτερο όριο, και δεν μπορούν να υποχωρήσουν αρκετά για να εξισώσουν την τελική ζήτηση, δεν φαίνεται να αντιμετωπίζονται σήμερα αποτελεσματικά από τους φορείς χάραξης πολιτικής.

Στην Ελλάδα της σωρευτικής ύφεσης (μαζί με το 2013) του 25% την ώρα που η αντίστοιχη μείωση του ΑΕΠ στις ΗΠΑ τη δεκαετία του ’30 ήταν 24%, το βάρος δόθηκε στη δημοσιονομική προσαρμογή, την ώρα που οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις βρέθηκαν σε δεύτερη μοίρα, οι δημόσιες επενδύσεις περιορίστηκαν, τα μεγάλα έργα αδρανοποιήθηκαν, η ρευστότητα της οικονομίας συρρικνώθηκε και το κόστος χρήματος παρέμεινε υψηλό. Ετσι, είναι απαραίτητες στρατηγικές ανάπτυξης, καθώς το εύρος της δημοσιονομικής προσαρμογής, που απαιτούν οι δανειστές και εταίροι, οδηγεί στην απότομη μείωση της κατανάλωσης, χωρίς όμως να δίδεται η ευκαιρία για ταυτόχρονη αύξηση των επενδύσεων ή των εξαγωγών. Το μείγμα αυτό πολιτικής θα πρέπει να μεταβληθεί με πιο ισόρροπα μέτρα, ειδάλλως θα προεκτείνει την ύφεση και ίσως οδηγήσει σε κοινωνικές εκρήξεις, βάζοντας τη χώρα σε μεγάλες περιπέτειες.