«Είμαστε σαν τους Γερμανούς του μεσοπολέμου»

Παράξενο και ώριμο αυτό το δέκατο πέμπτο βιβλίο του. Πρώτα σε προκαλεί το… οπισθόφυλλο: ο Μίμης στα νιάτα του με τον Ενρίκο Μπερλινγκουέρ. Αν λάβει κανείς υπόψη του τα δεδομένα της εποχής που τραβήχτηκε αυτή η φωτογραφία, δείχνει περισσότερο ως απολογία, γιατί δεν ακολούθησε τότε τον ευρωκομμουνισμό που ενσάρκωσε ο ιταλός ηγέτης, αλλά κόλλησε στη σοβιετική έκδοση που προπαγάνδιζε η ΚΝΕ.

Ως πρόκληση μπορεί να πάρει κανείς και τα περιεχόμενα του βιβλίου καθώς παραπέμπουν στον Λουκιανό Κηλαηδόνη και το τραγούδι του «Θέλω να κάνω ένα πάρτι…». Αλλά η βασική πρόκληση σε πάει παλιά, πολύ παλιά. Τότε που με έναν – δύο οβολούς στην είσοδο του Αχέροντα ο Χάροντας σε περνούσε βαρκάδα στον Αδη και έβρισκες όποιον τραβούσε η ψυχή σου. Ο Μίμης δεν αναφέρει να πλήρωσε – μάλλον θα ήταν ο δεύτερος μετά τον Μένιππο που ταξίδεψε τζάμπα, όπως λέει ο Λουκιανός, άλλος με τους «Νεκρικούς διαλόγους» του. Ο Μίμης κατεβαίνει λοιπόν στον Κάτω Κόσμο – ή επικοινωνεί απλώς με το υπερπέραν – και συνομιλεί με προσωπικότητες της ευρύτερης Αριστεράς. Το βιβλίο του είναι μια κατανυκτική ματιά στη διαχρονική πολιτική και οικονομική σκέψη. Για την ακρίβεια, μια διαχρονική ματιά στα πράγματα και από τις δύο πλευρές της ιδεολογικής αντιπαράθεσης του 20ού αιώνα. Τα καλύτερα μυαλά του εκθέτουν από τον ψυχισμό τους μέχρι τις ιδέες τους. Συζητούν σοβαρά, αστεΐζονται, θυμώνουν, κάνουν και καμία υπεκφυγή μέσα μέσα. Στο παιχνίδι μετέχει και ο ίδιος ο Ανδρουλάκης. Αλλού τους προκαλεί να πουν όσα δεν θέλησαν ή δεν πρόλαβαν, αλλού τους στήνει στον τοίχο για τα λάθη τους και αλλού τους κάνει πλάτες για να κρύψουν τα κουσούρια τους. Σαν να τους έχει αναστήσει, ανταλλάσσει ιδέες, στοχασμούς, εμπειρίες και συναίσθημα για το παρόν και το μέλλον.

Οι συνομιλητές του είναι προσεκτικά διαλεγμένοι, μάλλον επειδή έχει οικειότητα μαζί τους: οι συναντήσεις περιλαμβάνουν από καλαμπούρια μέχρι ιδεολογικές και ιστορικές διαφωνίες. Είναι όμως ειλικρινείς και φτάνουν σε βάθος – ενώ πολύ συχνά πέφτουν και τα σχετικά καρφώματα για σημερινά πρόσωπα και πράγματα. Πρώτος είναι ο Ρούντολφ Χίλφερντινγκ, υπουργός Οικονομικών στη Δημοκρατία της Βαϊμάρης, στον όποιο ο Ανδρουλάκης καταφεύγει γιατί βρίσκει ότι κάτι μπορεί να ξέρει για τη σημερινή κατάσταση στην Ελλάδα και του τονίζει: «Είμαστε σαν τους Γερμανούς του μεσοπολέμου. Να μείνουμε στο ευρώ είναι δυσβάστακτο με το υπάρχον status quo της ευρωζώνης. Να φύγουμε μόνοι μας είναι καταστροφικό. Να μας διώξουν, μπορεί να είναι Αρμαγεδδών για όλη την Ευρώπη». Βρίσκουν πολλά κοινά και ο Γερμανός τού λέει: «Κι εμείς, το SPD, αναγνωρίσαμε αναγκαστικά την ταπεινωτική Συνθήκη των Βερσαλλιών και προσπαθήσαμε βασανιστικά να αναθεωρήσουμε τους όρους της δίχως να διακινδυνεύσουμε μια ρήξη με τις δυτικές δυνάμεις».

Μπροστά στον θρυλικό άγγλο οικονομολόγο Τζον Μέιναρντ Κέινς ο Μίμης στέκεται κάπως επιφυλακτικά έως μειονεκτικά, θα έλεγε κανείς. Κάποια στιγμή όμως θα τον βάλει να πει: «Πήρα μέρος σε μια βρετανική σύσκεψη διά την οικονομική ανοικοδόμηση της Ευρώπης σαν εκπρόσωπος της Τράπεζας της Αγγλίας και εκεί ο Τσόρτσιλ επένδυε σε έναν Γεώργιο Παπανδρέου, πολιτικό ταλέντο, παλαιό συνεργάτη του Βενιζέλου. Απ’ ό,τι ξέρω, Τσόρτσιλ, Παπανδρέου και βέβαια οι έλληνες κομμουνιστές τα έκαναν θάλασσα».

Τον ιστορικό ηγέτη του Ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος και εισηγητή του ευρωκομμουνισμού, Ενρίκο Μπερλινγκουέρ, τον χρησιμοποιεί κανονικά για να κλείσει το μάτι σε ένα τμήμα της σημερινής ελληνικής Αριστεράς. Του λέει π.χ. με όλη την άνεση της, εν ζωή, γνωριμίας τους: «Θυμάσαι που σε ρώτησα πώς ένα κομμουνιστικό κόμμα του 34,4% δίνει ψήφο ανοχής σε μια κυβέρνηση της Χριστιανοδημοκρατίας που κάνει τα πάντα θεμιτά και αθέμιτα για τον αποκλεισμό του από τη διακυβέρνηση και μου απάντησες “είμαστε η Αριστερά της ευθύνης”;». Αλλά και τον Φρανσουά Μιτεράν τον τσιγκλάει για να βγάλει κάτι σκανδαλιστικό για τον Ανδρέα Παπανδρέου και ο αυτοκρατορικός Γάλλος ανταποκρίνεται: «Ο Ανδρέας ήταν φαινόμενο. Με είχε θυμώσει ο ακραίος αντιφατικός λόγος του, αλλά ήξερε πολύ καλά αυτό που ήθελαν να ακούσουν οι Ελληνες έπειτα από επτά χρόνια δικτατορίας. Η Σοσιαλιστική Διεθνής γι’ αυτόν ήταν μια αμερικανική σφηκοφωλιά του Ψυχρού Πολέμου».

Τι θα έκανε ο Ανδρέας αν του τύχαινε μια κρίση σαν τη σημερινή; «Ποτέ δεν θα άφηνα τα πράγματα να φτάσουν σε τέτοιο καταστροφικό σημείο. Θα αντιδρούσα έγκαιρα και καταλυτικά. Διαφορετικά, θα είχα εξαφανιστεί οριστικά από το προσκήνιο, θα επέστρεφα στο Μπέρκλεϊ».

Παραδόξως στα υπερκόσμια ραντεβού του Μίμη δεν υπάρχει ο Χαρίλαος Φλωράκης και αυτό είναι ένα θέμα – ίσως δεν πρόκανε. Στις συζητήσεις πάντως αναφέρεται, όπως αναμειγνύονται και άλλοι που τους μνημονεύουν οι πεθαμένοι, αλλά κυρίως ο ίδιος ο Μίμης.

Με τη διεισδυτικότητα που τον διακρίνει ως συγγραφέα πάντα ο Ανδρουλάκης παραδίδει το καλύτερο βιβλίο του – και πάντως το πιο ώριμο και περιεκτικό. Ισως γι’ αυτό είναι και το πιο ευκολοδιάβαστο. Ωστόσο, δεν πρέπει να είναι ένα βιβλίο που γράφτηκε εύκολα. Πρέπει όχι μόνο να έχεις μελετήσει αλλά και να έχεις κατανοήσει – αποδεχόμενος ή απορρίπτοντας – την ουσία της διαδρομής αυτών των ανθρώπων στον Πάνω Κόσμο για να μπορείς να πιάνεις μαζί τους ψιλοκουβέντα στον Κάτω, όπου, όπως λέει ο ίδιος και συμφωνούν και άλλοι, δεν υπάρχει η έννοια του χρόνου.