Σήμερα τα δάνεια, τότε το Σχέδιο Μάρσαλ

Η Σοφία Νικολαΐδου, με καλό γράψιμο, καταφέρνει να φωτίσει τις συναισθηματικές πτυχές και τα δράματα των άμεσα εμπλεκομένων, της οικογένειας του Στακτόπουλου δηλαδή, που γνώρισε τη συμφορά από πολλές όψεις. Αναδεικνύει παράλληλα όλο το νοσηρό πολιτικό κλίμα της εμφυλιακής αυτής εποχής: η Ασφάλεια Θεσσαλονίκης που επιδιδόταν σε βασανισμούς, οι εύκολοι χαρακτηρισμοί πολιτών ως κομμουνιστών προκειμένου να εξουδετερωθούν, ο στυγνός βρετανός πράκτορας, ο οποίος εξαφανίστηκε λίγο πριν από την εμφάνιση του πτώματος και που πιθανολογείται ότι είχε κάποια εμπλοκή σε όλα αυτά – το τελευταίο γεύμα του Στακτόπουλου ήταν αστακός με μπιζέλια, μάλλον βρετανικής εμπνεύσεως -, οι Αμερικανοί που είχαν ενοχληθεί ιδιαίτερα από τα άρθρα του Πολκ αλλά ζητούσαν επιμόνως μια καταδίκη.

Ηταν η εποχή του Σχεδίου Μάρσαλ και οι αμερικανικές εφημερίδες δεν αντιμετώπιζαν την Ελλάδα πολύ διαφορετικά από ορισμένες σημερινές γερμανικές: «Οι ΗΠΑ πρέπει να μάθουν τι πραγματικά ενόχλησε την ελληνική κυβέρνηση. Σε τελευταία ανάλυση, το χρωστάει στους αμερικανούς φορολογούμενους πολίτες που έχουν δώσει τον οβολό τους για τη χώρα αυτή», έγραφε η «Μπόστον Χέραλντ». Και άλλοι Αμερικανοί πρόσθεταν: «Δεν μπορούμε να πληρώνουμε τους Ελληνες και αυτοί να σκοτώνουν ατιμώρητα Αμερικανούς».

Η ελληνική κυβέρνηση ήταν πράγματι και αυτή ενοχλημένη. Ο Πολκ έγραφε για έλληνες αξιωματούχους, ακόμη και υπουργούς, που ενθυλακώνουν, αντί να μοιράζουν, την αμερικανική βοήθεια. Οι αναλογίες με το σήμερα αναδεικνύονται σχεδόν αβίαστα. Κατά κάποιο τρόπο, όπως και σήμερα κάποιοι πληρώνουν λάθη άλλων, στο όνομα της ανόρθωσης της χώρας, έτσι και τότε κάποιος καταδικάστηκε άδικα στο όνομα ενός υπέρτατου εθνικού σκοπού. Σήμερα είναι τα δάνεια, τότε ήταν η βοήθεια του Σχεδίου Μάρσαλ. Οπως και τότε, έτσι και τώρα η χώρα αισθάνεται μυρμήγκι εκεί όπου οι μεγάλες δυνάμεις χορεύουν – εξού και ο τίτλος του μυθιστορήματος «Χορεύουν οι ελέφαντες».