[Φαινόμενα] Βουτιά στον Σαίξπηρ και στον Ντίκενς

Στα χρόνια που γινόταν σύνθημα το «κάψε την τηλεόρασή σου» στα 70s στις ΗΠΑ, λίγο αργότερα στα 80s στην Ευρώπη, κανείς δεν φανταζόταν ότι αυτό το μέσον που συγκέντρωνε την μήνιν των διανοουμένων – και όχι αδίκως – για το φτηνό, ευτελές πρόγραμμά του, που καλλιεργούσε μόνον καταναλωτικές συνήθειες, θα εξελισσόταν σε επίκεντρο της πιο ενδιαφέρουσας δημιουργικής τάσης.

Φυσικά, αυτό δεν αφορά το σύνολο της τηλεόρασης και σίγουρα όχι την τηλεόραση που εξακολουθούμε να παράγουμε στη χώρα μας. Αλλά αυτή την εποχή οι συνθήκες έτσι κι αλλιώς δεν μας επιτρέπουν να ενταχθούμε σε κανένα τηλεοπτικό παράδειγμα. Εξακολουθούμε απλώς να τρώμε τις τηλεοπτικές «σάρκες» ή μάλλον το «λίπος» που παρήχθη στα χρόνια της ανέμελης σπατάλης τηλεοπτικών δυνάμεων.

Εν τω μεταξύ όμως, στον υπόλοιπο κόσμο η συζήτηση έχει ανάψει για μια τηλεόραση που πλέον δεν την συγκρίνουν καν με τον κινηματογράφο – λανθασμένη σύγκριση εξ αρχής άλλωστε καθώς τα δυο μέσα έχουν τελείως διαφορετικό συντακτικό – αλλά την ταυτίζουν με την λογοτεχνία.

Και αν υπάρχουν ακόμη ορισμένοι που σηκώνουν το φρύδι ειρωνικά μπροστά στην ανίερη ταύτιση, τους έχει προλάβει το «New York Review of Books» που ασχολείται αποκλειστικά με υψηλής ποιότητας λογοτεχνικές εκδόσεις, το οποίο άρχισε εδώ και καιρό να δίνει χώρο στην τηλεόραση αφιερώνοντας άρθρα στον  Ντέιβιντ Σάιμον, συγγραφέα του «The Wire» (2002). Ορισμένοι υποστήριξαν μάλιστα ότι είναι πολύ πιθανόν σε δέκα χρόνια από σήμερα ο Σάιμον, που τον χαρακτηρίζουν ως  τον Ντίκενς της σύγχρονης εποχής, να τιμηθεί ακόμη και με Νομπέλ γι’ αυτή την πρωτοποριακή «οπτική λογοτεχνία» του.

Υπερβολές; Πάντως μια εκτενής αρθρογραφία και ιντερνετική συζήτηση στις ΗΠΑ συγκρίνει τις ιστορίες των Φόκνερ, Φιτζέραλντ, Στάινμπεκ και Χέμινγουεϊ που δημοσιεύονταν στις αρχές του 20ού αιώνα στο «American Mercury» και στο «The New Yorker» με τα σενάρια του «The Wire», του «Mad Men», του Boardwalk Empire και τα βρίσκει ίσης αφηγηματικής ποιότητας.

Σε αυτό το κλίμα, με την τηλεόραση να θεωρείται αυτή τη στιγμή ο μόνος «ζωντανός τομέας» δημιουργίας και παραγωγής – μην ξεχνάμε το εμπορικό σκέλος – σπεύδουν φίρμες του Χόλιγουντ, όχι απλώς να συμμετάσχουν υποδυόμενοι ρόλους αλλά να ασχοληθούν με την παραγωγή και μάλιστα μεταφέροντας στην τηλεόραση μερικά από τα σημαντικότερα μνημεία της λογοτεχνίας, αλλά και του κλασικού θεάτρου, όπως τον Σαίξπηρ.

Εχει γίνει ήδη γνωστό ότι ο Τζόνι Ντεπ αποφάσισε να κάνει τηλεόραση το πάθος του για τον Σαίξπηρ συνεργαζόμενος με την σουηδική εταιρεία παραγωγής της αυθεντικής ταινίας «Το κορίτσι με το τατουάζ» (μεταφορά του μυθιστορήματος του Στιγκ Λάρσον). Το πάθος της για τη λογοτεχνία σκοπεύει να κάνει τηλεόραση και η Τζούλια Ρόμπερτς, ενώ ήδη έχει ξεκινήσει να κάνει το ίδιο και η Ρις Γουίδερσπουν, με πρώτα έργα στη σειρά τις «Μεγάλες προσδοκίες» και τον «Μόμπι Ντικ».

Είναι τουλάχιστον συναρπαστική αυτή η μετάβαση ενός μέσου που απευθυνόταν κατ’ εξοχήν στη μικροαστική αντίληψη του κόσμου σε ένα μέσον υψηλών απαιτήσεων. Είναι προφανές ότι η νέα τηλεοπτική τεχνολογία έχει θέσει τους όρους και έχει ανοίξει τους ορίζοντες γι’ αυτήν τη νέα multimedia αφήγηση, στην οποία το εμπορικό σκέλος είναι καθοριστικό, χωρίς να αποτελεί το εμπόδιο για να θεωρηθεί η τηλεόραση καλλιτεχνική δημιουργία. Το αντίθετο. Την ανατροπή έφερε η εμπορική ανάγκη για υψηλής ποιότητας παραγωγές, οι οποίες θα προβάλλονταν πλέον από οθόνες υψηλής ευκρίνειας και υψηλού καταναλωτικού κόστους.

Με άλλα λόγια, την ώθηση σε αυτή τη νέα τηλεόραση την έδωσαν εμπορικοί λόγοι και όχι το όραμα ορισμένων καλλιτεχνών. Δεν είναι διόλου βέβαιο αν ο Σκορτσέζε που σκηνοθέτησε τον πιλότο του «Boardwalk Empire» σκηνοθετούσε μια δίωρη ταινία με το ίδιο θέμα, κατάφερνε να συγκεντρώσει το ίδιο κοινό στις αίθουσες.

Ενας από τους σημαντικούς αμερικανούς διανοητές και σκληρός επικριτής της τηλεόρασης των 80s, ο Νιλ Πόστμαν, δεν ζει σήμερα για να κρίνει την εξέλιξη μιας «τηλεόρασης σαν λογοτεχνία», ωστόσο στα βιβλία του, που είχαν γίνει ευαγγέλιο εκείνη την εποχή, δεν παύει να επισημαίνει τις «λογοτεχνικές ρίζες» του αμερικανικού πολιτισμού, θυμίζοντας ότι όταν το 1842 επισκέφθηκε την Αμερική ο Ντίκενς, είχε υποδοχή σημερινού ροκ σταρ.