[Φαινόμενα] Ανατρέποντας τα στερεότυπα των τηλεοπτικών ντετέκτιβ

Ενας κόσμος σκοτεινής, νοσηρής βίας, που γίνεται αφόρητος καθώς τον λούζει το φως ενός ανελέητου ήλιου του Βορρά. Οξύμωρο. Αλλά είναι η αίσθηση που μας έδωσε από το πρώτο ώς το τελευταίο πλάνο το πρώτο επεισόδιο της έξοχης σειράς «Βαλάντερ», με τον Κένεθ Μπράνα να δίνει ρεσιτάλ στον ρόλο ενός ντετέκτιβ, που εμπνεύστηκε η λογοτεχνική πένα του μαέστρου του σουηδικού νουάρ Χένινγκ Μάνκελ. Πρόκειται για παραγωγή του BBC, που άρχισε από το βράδυ της Τετάρτης να προβάλλει η ΝΕΤ, η οποία αρχικά γυρίστηκε σε έξι επεισόδια που είχαν τέτοια επιτυχία ώστε εγκρίθηκε η συνέχειά της.

Βασισμένη στα βιβλία ενός από τους πολυγραφότερους και σημαντικότερους συγγραφείς του σκανδιναβικού νουάρ, που έγιναν παγκόσμια μόδα αποκαλύπτοντας τον σκοτεινό, βίαιο κόσμο που έκρυβαν η ψευδαίσθηση της χιονάτης «αθωότητας» των σκανδιναβικών εξοχών και η υποκρισία υποτιθέμενων παραδείσων κοινωνικής γαλήνης και ευημερίας, όπως ήθελαν οι επίσημες στατιστικές των Σκανδιναβών ότι είναι οι χώρες τους.

Τα βιβλία του Μάνκελ ήταν από τα πρώτα που μίλησαν για όλα αυτά, για τις σκληρές οικονομικές συγκρούσεις σε έναν κόσμο βαθύτατα διεφθαρμένο της πολιτικής και των μίντια, ενώ ο Βαλάντερ του ανήκει στην κατηγορία των ντετέκτιβ αντιηρώων της σκανδιναβικής νουάρ λογοτεχνίας που βρίσκονται στα όρια του κοινωνικά αποδεκτού, δίνοντας τη μάχη με τον ίδιο τους τον εαυτό, την ίδια ώρα που κυνηγούν και αποκαλύπτουν το έγκλημα.

Στο πρώτο επεισόδιο, ο Βαλάντερ του Μπράνα, τσακισμένος και ο ίδιος από τα προβλήματα της ζωής του, με τον πατέρα του να βουλιάζει σιγά σιγά στην ανυπαρξία της Αλτσχάιμερ και την κόρη του να διεκδικεί από αυτόν την ελάχιστη ασφάλεια του πατρικού συναισθήματος, αποκαλύπτει την εσωτερική του σύγκρουση μεταξύ σκληρότητας για να επιβιώσει και ανθρωπιάς. Μακριά από το μοντέλο των κοστουμαρισμένων, καλοσιδερωμένων και καλογυμνασμένων ντετέκτιβ των αμερικανικών σειρών, που η μορφή τους υπακούει στην αισθητική της καθησυχαστικής εικόνας μιας σαφούς αρμονίας μεταξύ ρόλου και εμφάνισης, είναι όπως ακριβώς τον θέλει και ο Μάνκελ.

Φιγούρα πρησμένη από την εγκατάλειψη στη φθορά, αξύριστος, με την μπλούζα να κρέμεται μισή έξω από το παντελόνι, προσηλωμένος στο κυνήγι του εγκλήματος σε έναν κόσμο διάχυτης βίας, που ξεπερνά τα όρια της ανθρώπινης αντοχής του. Στην πρώτη κιόλας σκηνή ξεσπά σε δάκρυα. Γιατί ένα 15χρονο κορίτσι, όταν τον βλέπει να τρέχει πίσω της δείχνοντάς της το αστυνομικό του σήμα, τρελαίνεται από τρόμο, λούζεται με βενζίνη και αυτοπυρπολείται. Δεν μπορεί να καταλάβει γιατί ενώ ήθελε να την προστατέψει προκάλεσε τον θάνατό της. Ποιος δεν θα κατέρρεε κάτω από ένα τέτοιο βάρος; Είναι και η πρώτη ανατροπή του κλασικού στερεοτύπου του ατσαλένιου ντετέκτιβ.

Εντυπωσιακή η σκηνοθεσία, με τους φωτισμούς και τον χρωματισμό της οθόνης, με χρώματα έντονα και ψυχρά να υπογραμμίζουν το αίσθημα ασφυξίας που αισθάνεται ο θεατής παρακολουθώντας να ανασηκώνεται το πέπλο θεσμών που υποτίθεται συνθέτουν το πλέγμα της ασφάλειας κάθε ανθρώπου, οικογενειακών και κρατικών, για να αποκαλυφθεί η νοσηρή βία που παρήγαγε η φθορά της ουσίας τους.  

Το νήμα μιας άγριας υπόθεσης τράφικινγκ ανήλικων κοριτσιών, όπου εμπλέκονται ένας πατέρας και ένας αστυνομικός, ξετυλίγεται με εικόνες που έχουν τον αφόρητο ρεαλισμό της απουσίας κάθε στοιχείου εξωραϊσμού, από τις ενδυματολογικές επιλογές μέχρι το μακιγιάζ.

Σαφής και η πολιτική αναφορά, χαρακτηριστικό του Μάνκελ, τον οποίο απασχολεί η βίαιη κατάρρευση του σουηδικού μοντέλου ευδαίμονος και ασφαλούς κοινωνίας, που αποκάλυψαν οι δολοφονίες του Πάλμε το 1986 και της υπουργού Εξωτερικών Ανά Λιντ το 2003. Και έτσι δίνεται πλήρης η εικόνα μιας εποχής που έρχεται αντιμέτωπη με τις ψευδαισθήσεις της.