Η βιογραφία μιας «υγρής ηπείρου»

Η θάλασσα «ανάμεσα στις στεριές», όπως ήταν γνωστή στα αγγλικά και στις ρομανικές γλώσσες η Μεσόγειος, αποκαλούνταν από τους Ρωμαίους η «Θάλασσά Μας», ενώ για τους Τούρκους είναι η «Λευκή Θάλασσα» (Ακντενίζ). Για τους Εβραίους είναι η «Μεγάλη Θάλασσα» (Γιαμ Γκαντόλ), για τους Γερμανούς η «Μεσαία Θάλασσα» (Μίτελμεερ) και για τους αρχαίους Αιγύπτιους υπήρξε η «Μεγάλη Πράσινη». Η Μεσόγειος είναι επίσης η «Εσωτερική Θάλασσα», η «Περίκλειστη Θάλασσα», η «Φιλική Θάλασσα», η «Πιστή Θάλασσα» των πολλών θρησκειών, η «Πικρή Θάλασσα» του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Για τον συγγραφέα του βιβλίου, τον καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ Ντέιβιντ Αμπουλάφια, η Μεσόγειος είναι πρωτίστως η «Υγρή Ηπειρος», που σαν πραγματική ήπειρος αγκαλιάζει λαούς και πολιτισμούς και κατά κάποιον τρόπο άλλοτε τους αναγκάζει να ακμάσουν και να εξελιχθούν και άλλοτε να παρακμάσουν και να χαθούν μέσα στα στενά υδάτινα σύνορά της.

Ελληνες, Φοίνικες και Πέρσες, Ετρούσκοι, Καρχηδόνιοι και Ρωμαίοι, Εβραίοι και Αραβες, Βυζαντινοί και Λατίνοι, Γάλλοι, Ιταλοί και Ισπανοί, Ρώσοι και Ολλανδοί, Βρετανοί και Γερμανοί, Σοβιετικοί και Αμερικανοί, έμποροι και πειρατές, ναυτικοί, στρατιώτες και στρατηγοί, βασιλιάδες και θεοί, δούλοι, προσκυνητές και ιεραπόστολοι, αρχηγοί κρατών και αποικιοκράτες και ύστατα τουρίστες και μετανάστες, άνθρωποι απλοί που διέσχισαν και συνεχίζουν να διασχίζουν τα νερά αυτής της θαλάσσιας «λίμνης», αποτελούν τους κύριους πρωταγωνιστές της πολυσύνθετης ιστορίας της.

Σημεία αναφοράς των ανθρώπων της Μεσογείου υπήρξαν ανέκαθεν τα λιμάνια της. Πόλεις όπως η Μάλτα και η Καρχηδόνα, η Σύβαρις και η Τροία, η Βενετία και η Θεσσαλονίκη, η Αλεξάνδρεια και η Σμύρνη, η Γένοβα και η Βαρκελώνη και πολλές ακόμη ορίζονται από τον Αμπουλάφια ως τόποι συνάθροισης και αλληλεπίδρασης πολιτισμών, ιδεών, θρησκειών, εθίμων και ηθών – τις περισσότερες φορές διαφορετικών μεταξύ τους.

Ο βρετανός ιστορικός αναγνωρίζει τον πειρασμό τού να μιλήσει κανείς για μια κοινή «μεσογειακή ταυτότητα» και γι’ αυτό σπεύδει αμέσως να υπογραμμίσει ότι «αντί να ψάχνουμε για ενότητα θα έπρεπε να προσέξουμε την ποικιλομορφία». Τα «κοινά» χαρακτηριστικά των λαών της Μεσογείου είναι πολλά και κυρίως διαφορετικά και γι’ αυτόν τον λόγο η ενότητα της ιστορίας της Μεσογείου έγκειται στη «στροβιλώδη τροποποιησιμότητά της».

Ξεκινώντας από το 22000 π.Χ. και φτάνοντας ώς το 2010 μ.Χ., ο Αμπουλάφια προσφέρει στο αναγνωστικό κοινό μια κάθετη και εξαντλητική ιστορία της Μεσογείου, δίνοντας έμφαση στην αλλαγή. Σύμφωνα με τον Θάνο Βερέμη που προλογίζει το βιβλίο, η ιστορία της Μεσογείου του Ντέιβιντ Αμπουλάφια είναι «η ιστορία της αέναης κίνησης ανθρώπων, ιδεών και αγαθών στο πιο εξανθρωπισμένο φυσικό στοιχείο της ιστορίας των πολιτισμών, τη Μεσόγειο».