Γδαρμένο μαύρο βελούδο

Μια νουβέλα που, για πρώτη φορά στην ελληνική λογοτεχνία, στρέφει την προσοχή στο δράμα των ανήλικων κοριτσιών από την Αφρική που εξαναγκάζονται στην Ελλάδα να εκδίδονται, όχι μόνο με την ανοχή αλλά συχνά και την άμεση συνενοχή της κοινωνίας μας

Οσο εύκολο (και επιβεβλημένο) είναι να καταδικάζουμε με τη μεγαλύτερη δυνατή σφοδρότητα το trafficking, τόσο δύσκολο είναι για τη λογοτεχνία να το πραγματευτεί. Η συμπάθεια για τα θύματά του είναι έμμεση, πηγάζει αφενός από τη θλιβερή θέση μιας κατηγορίας γυναικών με ανομοιογενή σύνθεση, αφετέρου από την αγανάκτηση για τους θύτες τους. Δεν είναι, στην πραγματικότητα, συμπάθεια γεννημένη αυθόρμητα από τα συγκεκριμένα πρόσωπα που αποτελούν αυτή την κατηγορία και τα οποία άλλωστε αγνοούμε, κατά κανόνα. Σαν να το διαισθανόμαστε και να νιώθουμε ενοχές, έχουμε συχνά την τάση να εξωραΐζουμε αυτά τα πρόσωπα, να τους αποδίδουμε ιδιότητες και αρετές που δεν είναι απαραίτητο να διαθέτουν για να τα συμπονέσουμε, είναι όμως απαραίτητο, όπως φαίνεται, για να δικαιολογήσουμε ψυχολογικά στον εαυτό μας την κινητοποίησή μας εναντίον της στυγνής εκμετάλλευσής τους. Ολα αυτά δεν συνιστούν ευνοϊκούς όρους για τη λογοτεχνική διαχείριση του θέματος.

«Η ιστορία της Βέλβετ Παλμ» περιγράφει την οδύσσεια ενός ανήλικου κοριτσιού από τη μαύρη Αφρική, που εξαναγκάζεται στην Ελλάδα να εργάζεται ως πόρνη υπό απάνθρωπες συνθήκες και υφίσταται τα πάνδεινα από τους εναλλασσόμενους νταβατζήδες και ιδιοκτήτες της, ανάμεσά τους δύο αστυνομικοί. Στο τέλος θα τη σώσει ο γιος ενός από τους δυνάστες της. Και όχι μόνον αυτό αλλά, έχοντας η ίδια διατηρήσει αλύγιστη τη γενναιότητά της και την πίστη της στην ιδέα της δικαιοσύνης, θα πετύχει μια σχετική νίκη κατά των εκμεταλλευτών της στα δικαστήρια, χάρη και στη συμπαράσταση ενός αδέκαστου ανακριτή, ενός από τα ελάχιστα ευσυνείδητα πρόσωπα σ’ αυτή την ιστορία, όπου εμπλέκεται και παρελαύνει σχεδόν ολόκληρη η ελληνική κοινωνία.

Το βιβλίο του Θανάση Σκρουμπέλου είναι, απ’ όσο γνωρίζω, το πρώτο του είδους του στην ελληνική λογοτεχνία (για ένα φαινόμενο, ας μην ξεχνάμε, που στιγματίζει την κοινωνία μας εδώ και τουλάχιστον είκοσι χρόνια!). Αυτό από μόνο του το καθιστά αξιοπρόσεκτο. Τα ατού του όμως δεν σταματούν εδώ. Ο συγγραφέας του, δόκιμος πεζογράφος και, χάρη στην παράλληλη θητεία του ως σεναριογράφος και σκηνοθέτης του κινηματογράφου, ιδιαίτερα ικανός στην άμεση, παραστατική απόδοση μεστών από νόημα λεπτομερειών, καταγράφει με συχνά ανατριχιαστικό ρεαλισμό τα πάθη της ηρωίδας του και τον κοινωνικό περίγυρο που τα προξενεί ή τα ανέχεται διατελώντας εν πλήρει γνώσει τους. Από εκεί και πέρα, όμως, υπάρχουν αρκετές ενστάσεις που μπορούμε να εγείρουμε για τον τρόπο προσέγγισης του θέματός του.