[Φαινόμενα] Παιχνίδια με τον Γκέμπελς

Οι φρικιαστικές εικόνες από γωνιές του κόσμου που ο θρησκευτικός φανατισμός ξεσπάει στην πιο απειλητική μορφή του κόβουν την ανάσα. Ενα ιντερνετικό φιλμ, ύποπτο ως προς τους στόχους και τις προθέσεις του, που προσβάλλει το θρησκευτικό αίσθημα των μουσουλμάνων, στάθηκε αρκετό για να βάλει τη «φιτιλιά». Και «ο πόλεμος των εικόνων» με όπλα τις εξέχουσες ιδιότητες της ιντερνετικής επικοινωνίας (ταχύτητα – αμεσότητα – ανωνυμία) ξέσπασε και δεν λέει να κοπάσει. Η ιστορία από την πλευρά των επικοινωνιακών της διαστάσεων δεν είναι ούτε απλή ούτε καν υπόθεση μιας «στιγμής».

Η επένδυση ενός κολοσσιαίου μιντιακού πολιτισμού στη «συγκίνηση» προκειμένου να πουλήσει «ιστορίες» κάθε είδους σε αγορές κάθε μορφής αποδεικνύεται σε κάθε παγκόσμια – ή και εσωτερική, τόχουμε ζήσει – κρίση, ο άνεμος που οδηγεί σε θύελλες.

«Οι άνθρωποι που έχουν να διηγηθούν μια ιστορία όσο εξτρεμιστική κι αν είναι αυτή, ενθαρρύνονται από τις νέες τεχνολογίες της επικοινωνίας… Αυτό μπορεί να διαδώσει μια μονοδιάστατη εικόνα της Αμερικής… Πρέπει να απαντήσουμε σε αυτό το νέο φαινόμενο, να διεισδύσουμε στις καρδιές και τα μυαλά των νέων, οφείλουμε να διευρύνουμε το ακροατήριό μας πέρα από τις κυβερνήσεις και τις ελίτ και να αξιοποιήσουμε οτιδήποτε μπορεί να διαμορφώσει μια θετική εικόνα για τις ΗΠΑ».

Αυτά έγραφε στην έκθεση της προς την κυβέρνηση Μπους η Σάρλοτ Μπιρς, η περιβόητη διαφημίστρια που προσελήφθη από τον Κόλιν Πάουελ για να διαμορφώσει το κατάλληλο κλίμα υπέρ του πολέμου στο Ιράκ. Και δεν έμεινε μόνον σε αυτά. Επί δυο χρόνια αφοσιώθηκε στη δημιουργία βιντεοταινιών και διαφημιστικών οπτικοακουστικών προϊόντων που πρόβαλλαν τις αμερικανικές «αξίες και αρετές», πρωτοστάτησε στην ίδρυση του Radio Free Afghanistan και εγκαινίασε στο Διαδίκτυο μια «στήλη» με ιστορίες από τη ζωή ευτυχισμένων μουσουλμάνων των ΗΠΑ. Σε συνέχεια αυτού του κλίματος εμφανίστηκε στο περιβόητο ριαλιτοκάναλο των ΗΠΑ TLC – αναμεταδίδεται και στη χώρα μας – εκπομπή μεταξύ ριάλιτι και ντοκιμαντέρ στο ίδιο ακριβώς πνεύμα, που παρουσιάζει τις οικογενειακές ιστορίες μουσουλμάνων και που ακόμη προβάλλεται.

Ολα αυτά θα μπορούσαν να ενταχθούν και στην προσπάθεια για τη φιλία και την κατανόηση των ανθρώπων με διαφορετικές θρησκευτικές κουλτούρες; Αν είχαν τη δύναμη από μόνες τους οι εικόνες να πείσουν για τη δική τους πραγματικότητα πέρα από εκείνη που βιώνουν οι άνθρωποι. Και αν όλο αυτό το επικοινωνιακό οικοδόμημα δεν έκρυβε τη μεγαλύτερη παγίδα, που είναι η επένδυση στη συγκίνηση και εντέλει στον ερεθισμό των βαθύτερων ανθρώπινων φόβων.

Και όσο στόχος είναι ένα δάκρυ ή θυμός, που κρατά μέχρι το διαφημιστικό διάλειμμα στην οθόνη, όπως συμβαίνει με τα παντός είδους ριάλιτι στις εποχές και τις χώρες της ευδαιμονίας, τότε όλα μοιάζουν με απλή ανθρώπινη αντίδραση, ελεγχόμενη και εμπορικώς άκρως αποδοτική.

Ωστόσο το μάρκετινγκ των συγκινήσεων μπορεί να αποδείχθηκε ιδανικό για την παγκόσμια επικοινωνία και κατανάλωση παντός είδους προϊόντων, αλλά κατάργησε τον ορθολογισμό.

Η ίδια η Μπιρς έγραφε λίγο πριν παραιτηθεί το 2003: «… ζούμε τώρα σε ένα περιβάλλον φορτισμένο με συγκινήσεις. Εκείνο που μετράει σήμερα στον κόσμο δεν είναι μόνο τα γεγονότα. Είναι κάτι το τόσο συγκινησιακό, όπως η τρομοκρατία, όπως η βία και η θρησκεία και τα πνευματικά ζητήματα…».

Ενας ολόκληρος πολιτισμός έσπειρε επικοινωνιακούς ανέμους και τώρα αντιμετωπίζει τον τρόμο ότι έρχεται η στιγμή που θα θερίσει θύελλες.

Υπάρχει ένας ακόμη όρος του μάρκετινγκ, καθοριστικός, ο οποίος μοιάζει να συναντά την ιστορία, το timing, η κατάλληλη στιγμή κατά την οποία συμβαίνουν όλα, το ιντερνετικό φιλμ για τον Μωάμεθ, το ξέσπασμα της βίας με κάθε της μορφή, ο «πόλεμος των εικόνων» στην εποχή που ο διάλογος φαίνεται να διεξάγεται κυρίως με αυτές, σε έναν κόσμο όλο και πιο ευάλωτο στη συγκίνηση, καθώς υποχωρεί η αφασία της ευφορίας για να αποκαλυφθεί μια σκληρή καθημερινότητα, χωρίς ένα πραγματικό όραμα για την αντιμετώπισή της.