Η ανθρώπινη ιστορία μέσα από 2.000 θησαυρούς

πορεί να λάτρευε τα αντικείμενα της εποχής των φαραώ και τα βυζαντινά φυλαχτά. Μπορεί το έμπειρο μάτι του να τον οδήγησε να αποκτήσει ένα αγγείο που το ρύγχος του έχει μορφή αλόγου, της ελληνιστικής εποχής, το οποίο θεωρείται μοναδικό στο είδος του. Μπορεί οι εκπληκτικής ομορφιάς μεταβυζαντινές εικόνες των Αγίων Αθανασίου και Σπυρίδωνος, Χαραλάμπους και Τρύφωνος να έχουν κλέψει καρδιές στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης όπου εκτίθενται προσωρινά και οι υπεύθυνοι να ζητούν την παράταση της διαμονής τους στη Νέα Υόρκη.

Ο πιο αγαπημένος όμως από τα 2.000 κομμάτια της συλλογής για τον Γεώργιο Τσολοζίδη – τον αιγυπτιώτη χειρουργό οδοντίατρο που δημιούργησε μία από τις καλύτερες διαχρονικές συλλογές η οποία καλύπτει περίοδο 7.000 ετών, από τη νεολιθική εποχή έως τον 19ο αιώνα – ήταν ο… Βαν Γκογκ. Ετσι αποκαλούσε ένα κυπριακό ειδώλιο που του έλειπε το ένα αυτί, σύμφωνα με την κόρη του συλλέκτη και διαχειρίστρια της συλλογής Τσολοζίδη, τη Μάτα Τσολοζίδη-Ζησιάδη.

Εντονη προσωπικότητα, ο πατέρας της λάτρευε όλα τα ωραία της ζωής: το φαγητό, τη μουσική, τις γυναίκες, τον ελληνικό πολιτισμό. Δεν στόχευε σε συγκεκριμένες ομάδες αντικειμένων, όπως κάνουν οι περισσότεροι συλλέκτες. Τον συγκινούσε οτιδήποτε είχε κυρίως σχέση με την Ελλάδα. Δεν έβαζε στόχους. Δεν εξέταζε αν έχει κενά η συλλογή για να τα συμπληρώσει. Το γεγονός ότι είχε τόσο μεγάλο εύρος η συλλογή η οικογένεια Τσολοζίδη το συνειδητοποίησε μόνο όταν επιχείρησε να κάνει την πρώτη έκθεση το 1994 στο παλαιό Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης. Τότε διαπίστωσε ότι μέσω όλων αυτών των αντικειμένων μπορούσε κάποιος να παρακολουθήσει την εξέλιξη της ιστορίας της τέχνης και κατά συνέπεια του ανθρώπου.

Τα αντικείμενα αυτά ο Γεώργιος Τσολοζίδης, ο οποίος είχε από νωρίς αποκτήσει άδεια συλλέκτη καθώς «θεωρούσε ότι τα αποκτήματά του αποτελούσαν παρακαταθήκη δημόσιας αξιοποίησης, πλούτου, ευθύνης και παιδείας», τα αποκτούσε είτε παρακολουθώντας δημοπρασίες, είτε μέσω ανταλλαγών με άλλους συλλέκτες, είτε ακόμη και επειδή υπήρχαν ασθενείς του που επέλεγαν να του κάνουν δώρα γνωρίζοντας την αδυναμία του. Και υπήρχαν παντού: στο σπίτι, σε θυρίδες, σε αποθήκες.

Στο δωμάτιο όπου διάβαζε η Μάτα Τσολοζίδη υπήρχαν πάντα κάποια αγγεία και αισθανόταν, όπως λέει, ότι είχε αναφορές όταν μελετούσε. Ο πατέρας της ήθελε να τα βλέπουν με τον αδελφό της τον Κοσμά ως παιχνίδι, αλλά να τα σέβονται παράλληλα.

Τις ημέρες του χειμώνα ο Γεώργιος Τσολοζίδης τις περνούσε στο οδοντιατρείο του στην Αθήνα, καθώς αναγκάστηκε σε ηλικία 27 ετών να εγκαταλείψει τη γενέτειρά του, το Κάιρο. Τα βράδια μια θέση δίπλα στο κομοδίνο του είχε πάντα ένα αγαπημένο αντικείμενο της συλλογής του ή κάποιο που τον βασάνιζε με τα κρυμμένα μυστικά του ή τον τρόπο που έπρεπε να συντηρηθεί. Στον ελεύθερο χρόνο του κλεινόταν στο γραφείο του για να μελετήσει τους θησαυρούς του, να τους ταξινομήσει.

Τα καλοκαίρια του όμως επέλεγε ένα μέρος των διακοπών του να το περνάει στα θρανία επώνυμων σχολών και εργαστηρίων συντήρησης στην Ιταλία για να καταφέρει να φροντίσει ο ίδιος τους «ασθενείς» της συλλογής του. «Είναι ασύλληπτο πόσο πολλαπλασιάζονται οι συγκινήσεις του συλλέκτη κάθε φορά που διαπιστώνει ότι μπορεί με τα χέρια του να διορθώσει, να αποκαταστήσει και να ξαναζωντανέψει το αγαπημένο του εύρημα», συνήθιζε να λέει ο ίδιος.

Η ζωή δίπλα σε έναν συλλέκτη δεν είναι εύκολη, υποστηρίζει η κόρη του. Οι ισορροπίες είναι δύσκολες, όπως και η καθημερινότητα. Απομονωνόταν για ώρες και προτιμούσε να μην πάει στον κινηματογράφο για να μελετήσει. Υπήρχαν φορές που τα παιδιά του δυσανασχετούσαν με ορισμένες κινήσεις του• αναλογίζονταν πόσα αυτοκίνητα ή πόσα κοσμήματα θα μπορούσαν να είχαν αγοράσει με τα χρήματα που διέθετε ο πατέρας τους για τη συλλογή. Ωστόσο ποτέ δεν τους επέβαλε να συνεχίσουν το έργο του, όπως λέει η Μάτα Τσολοζίδη, η οποία το 1993 ίδρυσε τη μη κερδοσκοπική, πολιτιστική εταιρεία Ευρώπη με σκοπό τη δημόσια προβολή και έκθεση της συλλογής, ενώ έχει και η ίδια, όπως και ο πατέρας της, άδεια συλλέκτη.

Λένε ότι η σύνθεση μιας συλλογής ουσιαστικά αποτελεί τον τρόπο που βλέπει ο συλλέκτης το παρελθόν. Ποιο ήταν το βλέμμα του Γεωργίου Τσολοζίδη; «Είχε ευαίσθητη ματιά. Δεν εστίαζε σε κάποιο είδος ή σε κάποια περίοδο, γι’ αυτό και θα τη χαρακτήριζα πολύπλοκη. Το βλέμμα του ήταν ανοιχτό στο σχήμα, στη φόρμα και στην έννοια», εκτιμά η Μάτα Τσολοζίδη.

Οσο για το μέλλον; Η διαχειρίστρια της συλλογής πιστεύει ότι δεν έχει νόημα να κρύβεις τη συλλογή σε ντουλάπια. Εχουν ήδη εκτεθεί είτε τμήματα της συλλογής είτε μεμονωμένα κομμάτια της σε μεγάλες εκθέσεις. Προς το παρόν σκοπεύει να κινηθεί όπως μέχρι σήμερα, με εκθέσεις. Ωστόσο η καλαίσθητη έκδοση, η οποία συνοδεύεται από ένα μεταλλικό νόμισμα – αντίγραφο ελληνιστικού νομίσματος που ανήκει στη συλλογή Τσολοζίδη – και υλοποιήθηκε υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του καθηγητή έκδοσης-εκτύπωσης στην Ανωτάτη Εθνική Σχολή Καλών Τεχνών της Λιμόζ, Μάριου Τεριάντ Ελευθεριάδη, αποτελεί και αυτή ένα άνοιγμα στο ευρύ κοινό. Δεν βρίσκει όμως τον λόγο να ανοίξει ένα ακόμη μουσείο, το οποίο δεν θα μπορεί να συντηρηθεί, όπως χαρακτηριστικά λέει.