Πολιτική η μάχη για το ευρώ

Οι χρηματαγορές έχουν βάλει ξανά στο στόχαστρό τους την Ισπανία και την Ιταλία. Μια διαδοχή από κακές ειδήσεις δικαιολογεί την ένταση που είναι χειροπιαστή στις αγορές.

Η Ελλάδα απέχει πολύ από το να εκπληρώσει τις δεσμεύσεις της έναντι των διεθνών δανειστών. Στην Ισπανία οι αυτόνομες κοινότητες ζητούν με τη σειρά τους να τις διασώσει η κυβέρνηση, όπως έκανε με τον τραπεζικό τομέα. Τα σχέδια λιτότητας του Πρωθυπουργού Μαριάνο Ραχόι βύθισαν τη χώρα σε φάση ύφεσης, δυσχεραίνοντας έτι περαιτέρω την εκπλήρωση των δημοσιονομικών στόχων.

Ο ευρωπαϊκός μηχανισμός αλληλεγγύης (ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας, ΕΜΣ) δεν θα πάρει το πράσινο φως της Γερμανίας πριν από τις 12 Σεπτεμβρίου, αφού το Συνταγματικό Δικαστήριο της Καρλσρούης ανέβαλε τη γνωμοδότησή του, που είναι υποχρεωτική για την επικύρωση. Η ασπίδα κατά των σπρεντ, η οποία θα επιτρέπει στον ΕΜΣ να αγοράζει τίτλους χρέους των κρατών που αντιμετωπίζουν δυσκολίες, αποτελεί αντικείμενο αμφισβήτησης από τις χώρες του «τριπλού Α», με πρώτες τη Φινλανδία και την Ολλανδία, που και αυτές βρίσκονται όμως στο στόχαστρο των οίκων αξιολόγησης.

Αυτό το κύμα των κακών ειδήσεων και η εντύπωση ότι οι ευρωπαίοι πολιτικοί ηγέτες δεν θα καταφέρουν να ξαναβάλουν την ΕΕ στον δρόμο της εξαιτίας των διαφωνιών τους, σπρώχνει τους επενδυτές να απαλλαγούν από τα κρατικά ομόλογα, με πρώτα αυτά της Ισπανίας και της Ιταλίας. Το γεγονός ότι η Ιταλία πλησιάζει στο μηδενικό έλλειμμα και η Ισπανία υιοθέτησε δρακόντειες μεταρρυθμίσεις δεν αλλάζει τίποτε στην αντίληψη των επενδυτών.

Εντούτοις, σε αυτή τη σκοτεινή εικόνα οι πιθανότητες να εξαφανιστεί το ευρώ – παρά την καθημερινή αρθρογραφία στον αγγλοσαξονικό Τύπο προς την κατεύθυνση αυτή – είναι ανύπαρκτες. Οπως υπενθύμισε ο διοικητής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) Μάριο Ντράγκι, η εντολή του θεσμού προβλέπει τη διαφύλαξη του ευρώ και την εγγύηση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας. Μπορούμε να φανταστούμε πως, αν απειληθεί η ίδια η επιβίωση του ευρώ, ο διοικητής θα ξεπεράσει το εμπόδιο της Μπούντεσμπανκ και θα κόψει νόμισμα για να αποτρέψει τους κινδύνους του αποπληθωρισμού. Επίσης, μολονότι οι ευρωπαϊκές συνθήκες απαγορεύουν στην ΕΚΤ να αγοράζει κρατικά ομόλογα στην πρωτογενή αγορά, μπορεί να παρέμβει στη δευτερογενή αγορά, όπως έχει ήδη κάνει στο παρελθόν.

Το καταστατικό της ΕΚΤ δεν προβλέπει να αφήσει η τράπεζα να βυθιστεί το ευρώ παραμένοντας αδρανής. Επειτα από μια τέτοια παρέμβαση της ΕΚΤ, τα κράτη-μέλη θα έπρεπε να προχωρήσουν στην ενίσχυση της πολιτικής, οικονομικής και δημοσιονομικής ένωσης, σε αυτή την «κατανομή» κυριαρχίας που ζητεί ο Μάριο Ντράγκι, και θα έπρεπε να ξαναβάλουν τη δημοκρατική νομιμότητα στο κέντρο του ευρωπαϊκού σχεδίου.

Πράγματι, μολονότι ο κίνδυνος να εξαφανιστεί το ευρώ εξαιτίας των αγορών είναι κοντά στο μηδέν, ακόμη σοβαρότεροι κίνδυνοι παραμονεύουν την ευρωζώνη και τη διαδικασία της ευρωπαϊκής οικοδόμησης, δηλαδή η πλήρης αδιαφορία που δείχνουν οι πολίτες για το σχέδιο ολοκλήρωσης της ηπείρου. Για παράδειγμα, τα κόμματα που υποστήριξαν την κυβέρνηση Μόντι στην Ιταλία, και είχαν συγκεντρώσει το 85% των ψήφων στις τελευταίες εκλογές, υποστήριξαν με υπεύθυνο τρόπο τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις για να επιτραπεί στη χώρα να ανακτήσει την ανταγωνιστικότητά της και να εξυγιάνει τα δημοσιονομικά της. Ωστόσο αυτά τα ίδια ιταλικά πολιτικά κόμματα δεν συγκεντρώνουν πλέον στις δημοσκοπήσεις πάνω από 55% και ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι λέει πως θα είναι υποψήφιος στις εκλογές του 2013, με κίνδυνο μια νέα λαϊκιστική παρέκκλιση. Στο πλαίσιο αυτό, ένα πολιτικό σενάριο α λα ελληνικά ανοίγεται για την Ιταλία. Η διαίρεση μεταξύ των υπέρ και των κατά του ευρώ υπάρχει κίνδυνος να κυριαρχήσει στην προεκλογική εκστρατεία και να αντικαταστήσει την παραδοσιακή διαίρεση Αριστεράς και Δεξιάς. Η μάχη του ευρώ θα γίνει τότε πολιτική και θα δοθεί στη Ρώμη.

Η σύγκρουση των διαφορετικών απαιτήσεων που έχει η κοινή γνώμη της Ευρώπης θέτει σε κίνδυνο τη συνέχιση της ευρωπαϊκής περιπέτειας. Ενώ η επιφυλακτικότητα μεταξύ των Ευρωπαίων δεν σταματά να αυξάνεται, η αληθινή ευρωπαϊκή πρόκληση είναι πολιτική και όχι οικονομική. Αν δεν γίνουν γρήγορα πρόοδοι που θα δώσουν οξυγόνο στους ευρωπαίους πολίτες που ασφυκτιούν από την ύφεση, την άνοδο της ανεργίας, την πολιτική και οικονομική περιθωριοποίηση της ηπείρου στη διεθνή σκηνή, η Γαλλία και η Γερμανία θα βρεθούν αντιμέτωπες με ευρωπαϊκές χώρες στις οποίες ο λαϊκισμός θα θέτει σε κίνδυνο την κοινή ευρωπαϊκή περιπέτεια.

Ο Fabio Liberti είναι διευθυντής έρευνας στο γαλλικό Ινστιτούτο Διεθνών και Στρατηγικών Ερευνών (IRIS), υπεύθυνος για την παρακολούθηση διαφόρων θεμάτων σχετικά με τη λειτουργία και την ανάπτυξη της ΕΕ