[Ιδέες] Φιλότης και Νείκος

Είχε αφήσει άναυδους φίλους κυρίως αλλά και αδιάφορους συνέλληνες ο Αλέκος Παναγούλης, όταν γράφτηκε και ο ίδιος παραδέχτηκε πως μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας κι όσο εκείνος ήταν βουλευτής έβγαινε συχνά σε λαϊκά ταβερνάκια και γλεντούσε με κάποιους από τους λοκατζήδες βασανιστές του. Σε κάποιο φιλικό σπίτι και σε δείπνο μεταξύ παλαιών του συγκρατουμένων ρωτήθηκε και με την αφοπλιστικότερη αφέλεια ενός παιδιού είπε πως αυτοί οι άντρες σε ώρες προσωπικές, όταν ασκούσαν βία στο σώμα του, γδύνονταν και ίδρωναν και πάλευαν να τον υποτάξουν και ο ιδρώτας τους με την πάλη που διεξαγόταν ενωνόταν με τον δικό του ιδρώτα. Γνώριζε, όπως είπε χαρακτηριστικά, τον καθένα με κλειστά μάτια από τη μυρουδιά του σώματος, όπως και οι βασανιστές γνώριζαν πότε το ιδρωμένο σώμα του έφτανε στα όριά του. Και συμπλήρωνε: «Μόνο με τη γυναίκα που αγαπάμε και μοχθούμε στην ερωτική κλίνη ανταλλάσσουμε υγρά και μυρουδιές».

Είχαν γραφτεί εκατοντάδες μελέτες με προσέγγιση ψυχολογική, ψυχαναλυτική, κοινωνιολογική και σεξουαλική για τη σχέση που δημιουργείται ανάμεσα στον γιατρό και τον ασθενή, τον βασανιστή και τον δεσμώτη, τον ανακριτή και τον κατηγορούμενο, τον δικαστή και τον υπόδικο.

Αφήνω τα περιστατικά και την εμπειρία για να προσπαθήσω να προσεγγίσω αυτή την ιδιότυπη σχέση, την προδήλως λογικά αντιφατική, με οδηγό τον βαθύ φιλοσοφικό λόγο της αυγής του στοχασμού. Είναι άκρως παρεξηγημένη η κυρίαρχη άποψη πως τα όμοια έλκονται και τα ανόμοια απωθούνται. Ο μεγάλος σκοτεινός της Ιωνίας, ο Ηράκλειτος, το αντίθετο δογμάτισε και εγκαινίασε τη διαλεκτική των αντιθέτων κατ’ αρχάς στη φύση: «Εκ των διαφερόντων η αρμονία». Η αρμονία, η αρμογή, το συνταίριασμα είναι αποτέλεσμα αιτίων ή πραγμάτων που έχουν μεταξύ τους διαφορετική φορά. «Το αντίξουν συμφέρον». Ο,τι έρχεται από αντίθετη κατεύθυνση και συγκρούεται με αντιτιθέμενο άλλο συντίθενται σε μία και μόνη φορά. Συμφέρον στην πρώτη του σημασία σημαίνει συμπόρευση προς την ίδια κατεύθυνση.

Στην άλλη άκρη της Μεσογείου, ένας από τους συνδυαστικούς φιλοσόφους της δεύτερης γενιάς, όσους προσπάθησαν να συγκεράσουν τα δύο αντίθετα ρεύματα, τον υλοζωισμό του Ηράκλειτου και τον απόλυτο υλισμό του και την ταύτιση του είναι με τον νουν και την πνευματική οντότητα του Σύμπαντος, δηλαδή τη φιλοσοφία του Παρμενίδη, ο Εμπεδοκλής, αφού παρμενίδισε ονομάζοντας αθάνατα και αγέννητα τα τέσσερα σπερματικά ριζώματα, το πυρ, τη γη, το ύδωρ και τον αέρα, ηρακλήτισε ονοματίζοντας τις δύο παντοδύναμες δυνάμεις που συγκροτούν την αέναη εξέλιξη του Σύμπαντος. Υπάρχει, δογμάτιζε, μια δύναμη που ωθεί τα ριζώματα να έλκονται, να ενώνονται και να συγκροτούν σώματα με εκατομμύρια δοσολογικές ποικιλίες και ονόμαζε αυτή τη δύναμη ΦΙΛΟΤΗΤΑ, θα έλεγα ΕΡΩΤΑ, ΕΛΞΗ, και μια άλλη δύναμη αντίθετη που διαλύει τις ενώσεις και τα συστατικά της διάλυσης είναι διαθέσιμα για νέες δυναμικές ενώσεις. Ονόμαζε τη δύναμη αυτή ΝΕΙΚΟΣ, ΕΧΘΡΑ, ΕΡΙΔΑ, ΑΠΩΣΗ.

Αυτή η διαλεκτική διηνεκής περιπέτεια έλξεων και απώσεων είναι ό,τι γνωρίζουμε για τα δύο μυστήρια της υπάρξεως, τη ΓΕΝΝΗΣΗ και τον ΘΑΝΑΤΟ.

Από την αυγή του ελληνικού πολιτισμού οι μύθοι και η λογοτεχνία που εμπνεύστηκε απ’ αυτούς μιλούν για το πρωταρχικό ΧΑΟΣ που μέσα του περιφερόταν ο ΕΡΩΣ (είναι έξοχη μια ποιητική διαπραγμάτευση αυτού του μύθου στην παράβαση των αριστοφανικών «Ορνίθων»). Ο ΕΡΩΣ γονιμοποίησε τη ΝΥΧΤΑ και εκείνη γέννησε ένα ΑΥΓΟ… (Μήπως είναι η πρώτη ΥΠΟΘΕΣΗ για το μποζόνιο του Χιγκς;).

Η πρώτη μεγάλη απορία έπειτα από αυτά τα στοιχειώδη. Αφού η διαλεκτική στη φύση (αλλά και στην κοινωνία, όπως τη μελέτησε ο Μαρξ) είναι η αέναη πάλη των αντιθέτων που κατά τη διαδικασία ΘΕΣΗ – ΑΝΤΙΘΕΣΗ – ΣΥΝΘΕΣΗ εγγυώνται την εξέλιξη του παντός, τι τάχα σημαίνουν η φοβερή λέξη και η έννοιά της ΦΙΛΟΝΕΙΚΙΑ; Εν πρώτοις φαντάζει σαν ένα γλωσσικό τερατάκι, ένα υβρίδιο. Και τι σημαίνει; Τη φιλία, τον έρωτα προς την έριδα, την έλξη προς την άπωση, τη δυναμική αρμονία τής θέσης με την άρνηση, της ζωής με τον θάνατο, του είναι με το μη είναι, του αρσενικού με το θηλυκό, της ειρήνης με τον πόλεμο, της άμυνας με την επίθεση και της βίας με την αντίσταση στη βία.

Αυτό δεν εννοούσε ο σκοτεινός όταν δογμάτιζε πως «πόλεμος πατήρ πάντων», όπου βέβαια πόλεμος, η σύγκρουση των πόλων, των άκρων, των αντιθέτων;